تفسیر آیهٔ ۲۱۱ سورهٔ شعراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و این فرمودهٔ خدا: « وَ مٰا يَنْبَغِي لَهُمْ »؛ یعنی برای شیاطین نسزد و درخورِ آنان نیست. در مجمع‌البیان آمده است: معنای سخن عرب که می‌گوید: «يَنبَغِي لَكَ أَن تَفْعَلَ كَذَا» (بر تو شایسته است چنین کنی)، این است که به اقتضای عقل، انجام‌دادنِ آن از تو خواسته شده است؛ و این واژه از «بُغیه» به معنای طلب و خواستن گرفته شده است. پایان سخن او.

دلیل این‌که فرودآوردنِ قرآن سزاوارِ شیاطین نیست، این است که آنان آفریدگانی شرورند و هدفی جز شر، فساد، چنگ‌انداختن به باطل و درآوردنِ آن به چهرهٔ حق ندارند تا از این راه، مردم را از راه خدا گمراه سازند؛ در حالی که قرآن سخنی حق است که باطل را هیچ راهی بدان نیست؛ بنابراین با سرشت شیطانیِ آنان هرگز سازگار نیست که چنین سخنی را به کسی القا کنند.

و این فرمودهٔ خدا: « وَ مٰا يَسْتَطِيعُونَ »؛ یعنی بر فرودآوردنِ آن توانایی ندارند؛ زیرا قرآن کلامی آسمانی است که فرشتگان آن را از پروردگارِ با‌عزت دریافت می‌کنند و به فرمان او، در پناهِ حفظ و حراستی از سوی خدای متعال فرود می‌آورند؛ چنان‌که فرمود:

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲۱۰ تا ۲۱۲ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ مٰا تَنَزَّلَتْ بِهِ الشَّيٰاطِينُ -إلي قوله- لَمَعْزُولُونَ » (و شیاطین آن را فرونیارورده‌اند... تا آنجا که: بی‌تردید آنان از شنیدن برکنارند؛ شعراء: ۲۱۰-۲۱۲). این آیات، آغاز پاسخ به سخن مشرکان است که می‌گفتند: محمد جنّی دارد که این سخنان را برای او می‌آورد، و نیز سخنشان که می‌گفتند: او شاعر است. خداوند پاسخ به ادعای نخست را پیش انداخت؛ ابتدا سخن را متوجه پیامبر (ص) کرد و برای او روشن ساخت که قرآن فرودآوردهٔ شیاطین نیست و با این بیان، دلش را آرام و شادمان گردانید؛ سپس سخن را متوجه مشرکان ساخت و آن را در حد توان فهمشان برای آنان تبیین فرمود.

تفسیر آیه‌های ۲۱۱ و ۲۱۲ با هم

«فَإِنَّهُ يَسْلُكُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ رَصَداً لِيَعْلَمَ أَنْ قَدْ أَبْلَغُوا رِسٰالاٰتِ رَبِّهِمْ وَ أَحٰاطَ» (چرا که او از پیش رو و پشت سرش نگهبانانی روانه می‌سازد تا بداند پیام‌های پروردگارشان را رسانده‌اند ...). «بِمٰا لَدَيْهِمْ» (جن: ۲۸)؛ [«...و به آنچه نزد آنان است احاطه دارد»]، و این سخن خداوند که می‌فرماید: « إِنَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ » تا آخر آیه، به همین مطلب اشاره می‌کند.