تفسیر آیهٔ ۱۵ سورهٔ شعراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ كَلاّٰ فَاذْهَبٰا بِآيٰاتِنٰا إِنّٰا مَعَكُمْ مُسْتَمِعُونَ » (فرمود: «هرگز! پس هر دو با نشانه‌های ما بروید که ما همراه شما شنونده‌ایم»). «كَلَّا» برای ردع (بازداشتن و رد کردن) است و به همان ترسی که موسی از کشته‌شدن بازگو کرد برمی‌گردد؛ از این رو در آن، ایمنی‌بخشیدن به او و آرام‌کردن خاطرش نهفته است به اینکه فرعونیان هرگز به او دسترسی نخواهند یافت. اما دربارهٔ درخواستش برای فرستادن هارون، در اینجا ذکری از پاسخی که به او داده شد نیامده است، جز اینکه فرمودهٔ او: « فَاذْهَبٰا بِآيٰاتِنٰا » (پس هر دو با نشانه‌های ما بروید) خود دلیلی بر اجابتِ خواستهٔ اوست.

و فرمودهٔ خدا: « فَاذْهَبٰا بِآيٰاتِنٰا »، متفرع بر همان ردع (بازداشتن) است و این معنا را می‌رساند که: با نشانه‌های ما به سوی او بروید و مترسید. و این دستور را با فرمودهٔ خود تعلیل کرده است که: « إِنّٰا مَعَكُمْ مُسْتَمِعُونَ » (که ما همراه شما شنونده‌ایم). مراد از ضمیر جمع («ـكُمْ»)، موسی و هارون و آن قومی هستند که این دو به سویشان فرستاده شده‌اند؛ و به سخن کسی که گفته است: «مراد از آن، موسی و هارون‌اند بر پایهٔ اینکه کمترین مرتبهٔ جمع دو تاست»، اعتنایی نمی‌شود؛ چراکه این سخن علاوه بر نادرستیِ بنیادینش، چنان‌که گفته‌اند، ضمیرهای تثنیه (دوگانه) پیش و پس از آن نیز با آن سازگار نیست.

«استماع» همان گوش فرادادن به کلام و سخن است و کنایه از حضور و نهایت توجه به اموری است که هنگام ابلاغ رسالت میان آن دو و فرعون و قومش رخ می‌دهد؛ چنان‌که در همین داستان در سورهٔ طه فرموده است:

«لاٰ تَخٰافٰا إِنَّنِي مَعَكُمٰا أَسْمَعُ وَ أَريٰ» (نترسید که من با شمایم؛ می‌شنوم و می‌بینم) (طه: ۴۶).

حاصل معنا چنین است: هرگز! آنان توان کشتن تو را ندارند، پس با نشانه‌های ما به سویشان بروید و مترسید که ما نزد شما حاضریم، بر شما ناظریم و به آنچه میانتان می‌گذرد توجه و عنایت داریم.