تفسیر آیهٔ ۱۲۸ سورهٔ شعراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَهً تَعْبَثُونَ » (آیا بر سر هر بلندی نشانه‌ای [بنایی بلند] بیهوده می‌سازید؟). «ریع» جای بلند از زمین، «آیه» نشانه و علامت، و «عبث» کاری است که هدفی در پی ندارد. گویا آنان بر فراز قلهٔ کوه‌ها و هر بلندی از زمین، ساختمان‌هایی همچون نشانه‌های راهنما برپا می‌کردند تا در آن‌ها به تفریح بپردازند و فخرفروشی کنند، بی‌آنکه نیازی وادارشان کرده باشد، بلکه تنها از سر سرگرمی و هواپرستی چنین می‌کردند؛ ازاین‌رو هود (ع) آنان را بر این کار سرزنش فرمود.

برای این آیه معانی دیگری نیز یاد کرده‌اند که هیچ دلیلی از جهت لفظ بر آن‌ها نیست و با سیاق (روند سخن) نیز سازگاری ندارند؛ به همین دلیل از آن‌ها چشم پوشیدیم.

بحث روایی

روایتِ نقل‌شده از اَنَس بن مالک است که پیامبر خدا (ص) بیرون آمدند و قُبّه‌ای (بنای گنبدینی) دیدند و فرمودند: «این چیست؟» اصحاب به ایشان گفتند: «این از آنِ مردی از انصار است.» پیامبر درنگ کردند تا آنکه صاحب آن بنا آمد و در میان مردم سلام کرد، اما حضرت از او روی گرداندند. چند بار چنین کردند تا آنکه مرد دریافت پیامبر بر او خشم گرفته و از وی روی‌گردان شده است.

آن مرد نزد یارانش گلایه کرد و گفت: «به خدا سوگند نگاه پیامبر خدا (ص) را دیگرگونه و ناخشنود می‌بینم و نمی‌دانم چه خطایی از من سر زده و چه کرده‌ام؟» گفتند: «پیامبر خدا (ص) بیرون آمدند و قُبّهٔ تو را دیدند و پرسیدند: این برای کیست؟ و ما خبر دادیم.» آن مرد به‌سوی قُبّه‌اش رفت و آن را با خاک یکسان کرد. روزی دیگر پیامبر خدا (ص) بیرون آمدند و آن قُبّه را ندیدند؛ پس فرمودند: «آن قُبّه‌ای که اینجا بود چه شد؟» گفتند: «صاحبش از روی‌گردانی شما به ما گلایه کرد، ما هم موضوع را به او گفتیم و او خرابش کرد.»

پیامبر فرمودند: «هر بنایی که ساخته شود، در روز قیامت باری سنگین و مایهٔ وزر و وبالِ صاحبش خواهد بود، مگر آنچه گریزی از آن نیست (و به‌قدر نیاز است).»

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۲۸ تا ۱۳۰ با هم

حاصل این سه آیه آن است که: شما هم در خواسته و کامجویی و هم در خشم و غضب زیاده‌روی می‌کنید، از مرز اعتدال فراتر رفته‌اید و از دایرهٔ بندگی خارج شده‌اید.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۲۳ تا ۱۴۰ با هم

در کتاب «کمال‌الدین» و «روضهٔ کافی» به سند خود از ابوحمزهٔ ثمالی از امام ابوجعفر، محمد بن علی الباقر (ع) در حدیثی روایت شده است که فرمود: نوح گفت: «همانا خداوند تبارک و تعالی پیامبری را برمی‌انگیزد که به او هود گفته می‌شود؛ او قومش را به‌سوی خداوند عزوجل فرا‌می‌خواند اما آنان تکذیبش می‌کنند، و خداوند عزوجل با تندباد هلاکشان می‌سازد. ادامه در متن کامل

و نوح به فرزندش سام فرمان داد که در آغاز هر سال این وصیت را بازخوانی و یادآوری کند و آن روز برایشان عید باشد تا در آن روز، برانگیخته‌شدن هود و زمانی را که در آن قیام می‌کند به یاد آورند و عهدش را تازه دارند. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۲۳، ۱۲۴ و ۱۲۸ با هم

پس هنگامی که خداوند تبارک و تعالی هود را مبعوث کرد، آنان در دانشی که نزد خود داشتند، و در میراث علم، اسم اعظم و نشانه‌های دانش نبوت نگریستند؛ پس هود را پیامبری یافتند که پدرشان نوح به آمدنش بشارت داده بود. بدین‌سان به او ایمان آوردند، تصدیقش کردند و پیروش شدند و از عذاب تندباد رهایی یافتند. و این همان سخن خداوند عزوجل است که می‌فرماید: « وَ إِليٰ عٰادٍ أَخٰاهُمْ هُوداً » (و به‌سوی قوم عاد، برادرشان هود را فرستادیم) و این سخن او که: « كَذَّبَتْ عٰادٌ الْمُرْسَلِينَ- إِذْ قٰالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ هُودٌ أَ لاٰ تَتَّقُونَ » (قوم عاد فرستادگان را تکذیب کردند، آن‌گاه که برادرشان هود به آنان گفت: آیا پروا نمی‌کنید؟).
و در مجمع‌البیان دربارهٔ سخن خدای متعال: « آيَهً تَعْبَثُونَ » (نشانه‌ای بیهوده می‌سازید) آمده است: یعنی [بناهایی می‌سازید] که برای سکونت به آن نیاز ندارید و تنها قصدتان از ساختن آن بیهوده‌کاری، بازیچه و سرگرمی است؛ گویی ساختن آنچه بدان نیازی ندارند را کار بیهودهٔ آنان شمرده است. این روایت از ابن‌عباس و در نقل عطاء آمده است، و مؤید آن: