تفسیر آیهٔ ۴۰ سورهٔ فرقان

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لَقَدْ أَتَوْا عَلَي الْقَرْيَهِ الَّتِي أُمْطِرَتْ مَطَرَ السَّوْءِ أَ فَلَمْ يَكُونُوا يَرَوْنَهٰا بَلْ كٰانُوا لاٰ يَرْجُونَ نُشُوراً » (و قطعاً بر آن شهری که بارانِ بلا بر آن بارانده شد گذر کرده‌اند؛ آیا آن را نمی‌دیده‌اند؟ بلکه امیدی به زنده شدن و رستاخیز نداشتند)؛ این شهر همان دیار قوم لوط است که خداوند بر آنان سنگ‌هایی از سِجّیل (گِلِ سنگ‌شده) باراند، و تفصیل داستان‌هایشان در سوره‌های گذشته گذشت.

و عبارتِ « أَ فَلَمْ يَكُونُوا يَرَوْنَهٰا » (آیا آن را نمی‌دیده‌اند؟) پرسشی سرزنش‌آمیز است؛ زیرا آن آبادی بر سر راه مردم حجاز به سوی شام قرار داشت.

و فرمودهٔ خدا: « بَلْ كٰانُوا لاٰ يَرْجُونَ نُشُوراً » یعنی از معاد نمی‌ترسیدند، یا اینکه از رستاخیز ناامید بودند. این سخن مانند فرمودهٔ پیشین خدای متعال است: « بَلْ كَذَّبُوا بِالسّٰاعَهِ » (بلکه قیامت را دروغ شمردند). مقصود این است که ریشه و سرچشمهٔ اصلیِ تکذیبِ کتاب و نبوت از سوی آنان، و پند نگرفتنشان از این اندرزهای بسنده و درس نگرفتن از آنچه اهل عبرت از آن درس می‌گیرند، این است که منکر معادند؛ از این رو هیچ دعوتی در آنان کارساز نمی‌افتد و هیچ حکمت و اندرزی بر دل‌هایشان نمی‌نشیند.

بحث روایی

و در همان کتاب، در روایت ابی‌الجارود از امام باقر (ع) آمده است که فرمود: «و أما القرية التي أمطرت مطر السوء- فهي سدوم قرية قوم لوط- أمطر الله عليهم حجارة من سجيل يعني من طين» (و اما آن آبادی که باران شوم و مرگبار بر آن بارانده شد [اشاره به فرقان: ۴۰]، همان سدوم، شهر قوم لوط است؛ خداوند بر سر آنان سنگ‌هایی از سِجّیل بارانید، یعنی سنگ‌هایی از جنس گل [پخته]).