تفسیر آیهٔ ۱۲ سورهٔ فرقان

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « إِذٰا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكٰانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَهٰا تَغَيُّظاً وَ زَفِيراً » (چون [آتش دوزخ] آنان را از مکانی دور ببیند، خشم و خروشی از آن می‌شنوند؛ فرقان: ۱۲). در کتاب مفردات آمده است:

«غَیْظ، شدیدترین خشم است...» تا آنجا که می‌گوید: «و تَغَیُّظ، آشکار ساختن غیظ (خشم شدید) است و چه بسا همراه با صدایی شنیدنی باشد، چنان‌که فرمود: « سَمِعُوا لَهٰا تَغَيُّظاً وَ زَفِيراً » (خروش و برآمدن نَفَس از خشم را از آن می‌شنوند)»؛ پایان سخن او. و در همان کتاب نیز آمده است: «زَفِير: آمد و شدِ نَفَس است تا آنجا که دنده‌ها از آن برآمده شود»؛ پایان سخن او.

و این آیه حالِ آتش را در برابر آنان مجسم می‌کند، هنگامی که در روز جزا در برابرش آشکار می‌شوند؛ که آتش با پدیدار شدنِ آنان برمی‌افروزد و به خروش می‌آید، همانند شیری که چون طعمه‌اش را ببیند، غرّش سر می‌دهد.

بحث روایی

و در همان کتاب آمده است که طبرانی و ابن‌مردویه از طریق مَکحول از ابوامامه روایت کرده‌اند که گفت: پیامبر خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمود: «من كذب علي متعمدا فليتبوأ مقعدا من بين عيني جهنم» (هرکس به عمد بر من دروغ ببندد، باید جایگاهی میان دو چشم جهنم برای خود برگزیند.) گفتند: ای پیامبر خدا، مگر جهنم چشم دارد؟ فرمود: «مگر نشنیده‌اید که خداوند می‌فرماید: « إِذٰا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكٰانٍ بَعِيدٍ » (فرقان: ۱۲؛ چون آتش دوزخ آنان را از مکانی دور ببیند)؟ پس آیا جز با دو چشم می‌تواند آنان را ببیند؟»

می‌گویم: این روایت را از یکی از صحابه نیز نقل کرده است، ولی در استواری و اعتبارِ استدلال این خبر ابهام و پوشیدگی هست.