تفسیر آیهٔ ۶۴ سورهٔ نور

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَلاٰ إِنَّ لِلّٰهِ مٰا فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قَدْ يَعْلَمُ مٰا أَنْتُمْ عَلَيْهِ » (آگاه باشید که آنچه در آسمان‌ها و زمین است از آنِ خداست؛ بی‌گمان او می‌داند شما بر چه حالی هستید). این پایان‌بخشیدن به سوره، ناظر به سخن پروردگار در آغاز آن [نور: ۱] است که فرمود: « سُورَهٌ أَنْزَلْنٰاهٰا وَ فَرَضْنٰاهٰا وَ أَنْزَلْنٰا فِيهٰا آيٰاتٍ بَيِّنٰاتٍ » (سوره‌ای است که آن را فرو فرستادیم و واجبش گردانیدیم و در آن آیاتی روشن نازل کردیم). بنابر این، آنچه در پایان سوره آمده به‌منزلهٔ بیان علت برای آغاز آن است.

پس سخن او که می‌فرماید: « أَلاٰ إِنَّ لِلّٰهِ مٰا فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ » (آگاه باشید که آنچه در آسمان‌ها و زمین است از آنِ خداست)، بیانگر فراگیریِ مالکیت خدا بر تمام موجودات است. همهٔ موجودات، مملوک خدای پاک و منزه و وابسته به او هستند؛ از این رو با تمام خصوصیات وجودی‌شان نزد او معلوم‌اند و او نیازهایشان را می‌داند. انسان‌ها نیز از جمله موجوداتی هستند که خدا حقیقتِ حال و نیازهایشان را می‌داند؛ پس آنچه از دین برایشان تشریع می‌کند همان است که در زندگی بدان نیاز دارند، چنان‌که آنچه از وسایل معیشت روزیِ آنان می‌سازد نیز چیزی است که در بقای خویش بدان محتاج‌اند.

بنابر این، سخن او که می‌فرماید: « قَدْ يَعْلَمُ مٰا أَنْتُمْ عَلَيْهِ » (بی‌گمان او می‌داند شما بر چه حالی هستید)—یعنی حقیقتِ حالی که بازگوکنندهٔ نیاز شماست—به‌منزلهٔ نتیجه‌ای است که بر آن دلیل بار می‌شود؛ بدین معنا که مالکیت او بر شما و بر هر چیزی، مستلزم آگاهی او از حال شما و از احکام دینی است که بدان نیازمندید، تا آن احکام را برایتان تشریع کند و بر شما واجب گرداند.

و سخن پروردگار که می‌فرماید: « وَ يَوْمَ يُرْجَعُونَ إِلَيْهِ فَيُنَبِّئُهُمْ بِمٰا عَمِلُوا وَ اللّٰهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ » (و روزی را که به سوی او بازگردانده می‌شوند، پس آنان را از آنچه انجام داده‌اند باخبر می‌سازد، و خدا به همه‌چیز داناست)، معطوف است به « مٰا أَنْتُمْ عَلَيْهِ »؛ یعنی: و او روزی را که به سویش بازگردانده می‌شوند—که همان روز قیامت است—می‌داند، پس آنان را از حقیقتِ آنچه انجام داده‌اند آگاه می‌کند، و خدا به هر چیزی داناست.

در این پایانِ آیه، ترغیبی است به فرمان‌برداری و تسلیم در برابر احکامی که خدا تشریع و واجب کرده است و عمل به آن‌ها، از این جهت که او به‌زودی آنان را از حقیقت کردارشان باخبر خواهد ساخت؛ همان‌گونه که در آغاز آیه، ترغیب به پذیرش این احکام است از این جهت که خدا آن‌ها را بر پایهٔ آگاهی از نیاز بندگان تشریع کرده و همانا همین احکام است که نیازشان را برطرف می‌سازد.