تفسیر آیهٔ ۶۰ سورهٔ نور

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ الْقَوٰاعِدُ مِنَ النِّسٰاءِ اللاّٰتِي لاٰ يَرْجُونَ نِكٰاحاً » تا آخر آیه (و زنان از کار افتاده‌ای که امیدی به زناشویی ندارند...).

«قواعد» جمع «قاعده» است، و آن زنی است که به سبب کهن‌سالی از امر ازدواج بازنشسته است و به دلیل بی‌میلی دیگران به هم‌خوابگی با وی، امیدی به نکاح ندارد؛ بنابر این، سخن خدای متعال که: « اَللاّٰتِي لاٰ يَرْجُونَ نِكٰاحاً » (همانان که امیدی به زناشویی ندارند)، وصفی توضیحی است. و گفته شده: مقصود زنی است که از عادت ماهانه ناامید (یائسه) شده باشد، که در این صورت این وصف جنبهٔ احترازی خواهد داشت (زنان کهن‌سالی را که هنوز امید ازدواج دارند جدا می‌کند).

و در «مجمع‌البیان» آمده است: «تبرّج» آن است که زن، زیبایی‌هایی از خود را که پوشاندنش بر او واجب است آشکار سازد؛ و ریشهٔ آن «ظهور» (نمایان شدن) است، و از همین رو ساختمان بلند را به سبب پدیدار و جلوه‌گر بودنش «برج» نامیده‌اند.

این آیه در حقیقت به‌منزلهٔ استثنایی از عمومِ حکم حجاب است؛ و معنایش این است که: بر زنانِ سالخورده و کهن‌سال باکی نیست که حجاب را فرو نهند، البته در صورتی که زیور و آرایشی را آشکار نکنند و خودنمایی ننمایند.

و سخن پروردگار: « وَ أَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ » (و اگر عفّت ورزند برایشان بهتر است)، کنایه از رعایت حجاب است؛ یعنی حجاب‌داشتن برای آنان از کنارگذاشتنِ جامه بهتر است. و جملهٔ « وَ اللّٰهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ » (و خدا شنوای داناست)، علّت احکامِ تشریع‌شده را با این دو نام بیان می‌کند؛ به این معنا که خدای متعال شنواست و آنچه را زنان با زبان فطرت خویش از او درخواست می‌کنند می‌شنود، و داناست و احکامی را که به آن نیاز دارند می‌داند.

بحث روایی

و در کتاب «کافی» به سند خود از حَریز از امام صادق (ع) روایت کرده است که آن حضرت عبارتِ « أن يضعن من ثيابهن » (که از جامه‌های خود فرونهند [نور: ۶۰]) را تلاوت کرد و فرمود: «مقصود چادر و روسری است، در صورتی که زن سال‌خورده باشد.»

می‌گویم: در این معنا روایات دیگری نیز وجود دارد.