تفسیر آیهٔ ۴۸ سورهٔ نور

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ إِذٰا دُعُوا إِلَي اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ إِذٰا فَرِيقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ » (و هنگامی که به سوی خدا و پیامبرش فراخوانده شوند تا میانشان داوری کند، ناگهان دسته‌ای از آنان رویگردان می‌شوند). سیاق آیه گواهی می‌دهد که این آیات دربارهٔ برخی از منافقان نازل شده است؛ کسانی که در نزاعی میان یکی از آنان و دیگری، به داوری پیامبر (ص) فراخوانده شدند، ولی او از رجوع به پیامبر (ص) خودداری کرد و آیات دربارهٔ همین موضوع فرود آمد.

پیامبر (ص) نیز تنها بر پایهٔ حکم خدا و بدان‌گونه که خدا به او نمایانده بود میانشان داوری می‌کرد؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَيْكَ الْكِتٰابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النّٰاسِ بِمٰا أَرٰاكَ اللّٰهُ» (ما این کتاب را به حق به سوی تو فرو فرستادیم تا میان مردم بدانچه خدا به تو نمایانده داوری کنی؛ نساء: ۱۰۵). بنابراین، داوری از آن رو که بی‌واسطه به دست پیامبر انجام می‌گرفت به او منسوب است، و از آن رو که در پرتو شریعت الهی و با گماشتن پیامبر (ص) از سوی خدا برای امر داوری و قضاوت بوده، به خدای پاک و منزه نسبت دارد.

از این رو روشن می‌شود که مقصود از دعوت به سوی خدا تا میانشان داوری کند، دعوت به پیروی از چیزی است که شریعت خدای متعال در مورد نزاع اقتضا می‌کند؛ و مقصود از دعوت به سوی پیامبرش تا میانشان داوری کند، دعوت به پیروی از همان حکمی است که پیامبر بی‌واسطه بدان قضاوت می‌کند. همچنین آشکار می‌گردد که ظاهر این است که ضمیر در « لِيَحْكُمَ » (تا داوری کند) به پیامبر بازمی‌گردد، و اینکه فاعلْ مفرد آمده و تثنیه (دوگانه) نیامده، برای اشاره به این نکته است که حکم پیامبر، همان حکم خدای متعال است.

این آیه در مقایسه با آیهٔ پیشین مانند خاص نسبت به عام است؛ زیرا این آیه رویگردانیِ معینی از آنان را بازگو می‌کند، در حالی که رویگردانیِ یادشده در آیهٔ پیشین، رویگردانیِ مطلق بود.