تفسیر آیهٔ ۷۷ سورهٔ مؤمنون

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « حَتّٰي إِذٰا فَتَحْنٰا عَلَيْهِمْ بٰاباً ذٰا عَذٰابٍ شَدِيدٍ إِذٰا هُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ » (تا آنگاه که دری از عذابی سخت به رویشان گشودیم، ناگهان در آن حال، نومید و درمانده شدند)؛ یعنی آنان بر همین حال خویش باقی می‌مانند و نه رحمتی در آنان سودی دارد و نه عذابی، تا آنکه دری از عذابی سخت به رویشان بگشاییم؛ و با توجه به سیاق آیات و به‌ویژه آیات آینده، مراد از آن، مرگ و به دنبالش عذاب آخرت است؛ در آن هنگام، ناگهان درماندگی و ناامیدی از هر خیری غافلگیرشان می‌کند.

این بخش از کلام—یعنی از آیهٔ « أَ فَلَمْ يَدَّبَّرُوا الْقَوْلَ » (آیا در این گفتار نیندیشیده‌اند؟) تا اینجا—با مطلبی شبیه به پایان بخش پیشین—یعنی آیهٔ « أَ يَحْسَبُونَ أَنَّمٰا نُمِدُّهُمْ بِهِ مِنْ مٰالٍ وَ بَنِينَ » (آیا گمان می‌کنند اینکه با مال و فرزندان یاری‌شان می‌کنیم...) تا پایان آن آیات—ختم شده است که همان یادآوریِ عذاب آخرت است، و به زودی بار دیگر به آن بازخواهد گشت.

بحث روایی

و در کتاب «مجمع البیان»، دربارهٔ سخن خدای متعال: « حَتّٰي إِذٰا فَتَحْنٰا عَلَيْهِمْ بٰاباً ذٰا عَذٰابٍ شَدِيدٍ » آمده است که امام باقر (ع) فرمود: «هو في الرجعة»؛ این دربارهٔ رجعت است.