تفسیر آیهٔ ۷۳ سورهٔ مؤمنون

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

پیش‌تر در تفسیر سورهٔ فاتحه گذشت که «صراط مستقیم»، راهِ روشنی است که در اثر و حکمش—یعنی رساندنِ سالکان به هدفِ مقصود—دچار هیچ اختلاف و تخلفی نمی‌شود. این، ویژگیِ «حق» است؛ زیرا حق، یگانه است، اجزایش با تناقض و تعارض دچار اختلاف نمی‌گردد و در هدفی که بدان راهنمایی می‌کند تخلف نمی‌ورزد؛ بنابراین، حقْ همان صراط مستقیم است. و چون یادآور شد که پیامبر (ص) به حق رهنمون می‌شود، لازمه‌اش همین مطلبی است که بیان فرمود؛ یعنی او به راهی راست هدایت می‌کند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۷۳ و ۷۴ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ إِنَّكَ لَتَدْعُوهُمْ إِليٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِيمٍ وَ إِنَّ الَّذِينَ لاٰ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَهِ عَنِ الصِّرٰاطِ لَنٰاكِبُونَ » (و به راستی تو آنان را به راهی راست فرا می‌خوانی، و مسلماً کسانی که به آخرت ایمان ندارند، از راه [راست] منحرف و روی‌گردان‌اند). «نَکْب» و «نُکوب» به معنای بازگشتن و انحراف از راه و میل کردن از چیزی است.

پس حاصل معنای این دو آیه آن است که آنان به تو ایمان نمی‌آورند؛ زیرا تو به راه راست دعوت می‌کنی، در حالی که آنان هیچ همّ و غمی جز روی‌گردانی و انحراف از آن ندارند.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۷۱، ۷۳ و ۷۴ با هم

می‌گویم: این بیان از باب بطن (معنای باطنی) است، به همان معنایی که در بحث محکم و متشابه گذشت. نظیر آن، مطلبی است که [قمی] دربارهٔ این سخن خدا: « وَ إِنَّكَ لَتَدْعُوهُمْ إِليٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِيمٍ » [و بی‌گمان تو آنان را به راهی راست فرا می‌خوانی] آورده و گفته است: «یعنی به سوی ولایت امیرالمؤمنین (ع)»؛ و نیز آنچه دربارهٔ آیهٔ « عَنِ الصِّرٰاطِ لَنٰاكِبُونَ » [از راه به بیراهه می‌روند] آورده که گفته است: «از امام، روی‌گردان و منحرفند».