تفسیر آیهٔ ۶۰ سورهٔ مؤمنون

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

سپس فرمود: «وَ الَّذِينَ يُؤْتُونَ مٰا آتَوْا وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَهٌ أَنَّهُمْ إِليٰ رَبِّهِمْ رٰاجِعُونَ » (و کسانی که آنچه را می‌بخشند، می‌بخشند در حالی که دل‌هایشان بیمناک است که به سوی پروردگارشان بازمی‌گردند). «وجل» همان ترس و بیم است. و عبارت « يُؤْتُونَ مٰا آتَوْا » یعنی آنچه از مال به آنان داده شده، با انفاق در راه خدا می‌بخشند. و گفته شده است: مراد از بخشیدن آنچه بخشیده‌اند، به‌جاآوردن هر عمل شایسته‌ای است. و عبارت « وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَهٌ » حال است برای فاعل « يُؤْتُونَ ».

معنای آیه چنین است: و کسانی که آنچه را انفاق می‌کنند می‌بخشند، یا اعمال شایسته را به‌جا می‌آورند، در حالی که دل‌هایشان ترسان است از اینکه به سوی پروردگارشان بازخواهند گشت؛ یعنی انگیزهٔ آنان برای انفاق در راه خدا یا انجام عمل صالح، یادآوریِ بازگشتِ قطعی‌شان به سوی پروردگار همراه با بیم از اوست.

این آیه بر ایمان آنان به روز رستاخیز و انجام‌دادن اعمال شایسته دلالت دارد؛ و با این بیان، صفاتِ آنان مشخص می‌شود که آنان کسانی هستند که به خدای یگانه و بی‌شریک، به پیامبرانش و به روز قیامت ایمان می‌آورند و کارهای شایسته انجام می‌دهند.

بحث روایی

و در کتاب «الدر المنثور»، فاریابی، احمد، عبد بن حمید، ترمذی، ابن ماجه، ابن ابی‌الدنیا در «نعت الخائفین»، ابن جریر، ابن منذر، ابن ابی‌حاتم، حاکم (که روایت را صحیح دانسته)، ابن مردویه و بیهقی در «شعب الإیمان» از عایشه روایت کرده‌اند که گفت: گفتم: ای پیامبر خدا، سخن خداوند: « وَ الَّذِينَ يُؤْتُونَ مٰا آتَوْا وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَهٌ » (و کسانی که آنچه را باید بدهند می‌دهند، در حالی که دل‌هایشان ترسان است)، آیا دربارهٔ مردی است که زنا می‌کند، دزدی می‌کند و شراب می‌نوشد و با این حال از خدا می‌ترسد؟ فرمود: نه، بلکه مردی است که روزه می‌گیرد، صدقه می‌دهد و نماز می‌خواند، و با این حال از خدا بیم دارد که مبادا از او پذیرفته نشود.

و در «مجمع‌البیان» دربارهٔ این سخن خدا: « وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَهٌ » [و دل‌هایشان ترسان است] آمده است که امام صادق (ع) فرمود: معنایش این است که می‌ترسند از آنان پذیرفته نشود. و در روایتی دیگر آمده است: [طاعت را] به جا می‌آورد، در حالی که ترسان و امیدوار است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۵۷ تا ۶۱ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « إِنَّ الَّذِينَ هُمْ مِنْ خَشْيَهِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَ » تا پایان این پنج آیه. ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۵۷ تا ۶۰ با هم

در تفسیر قمی، دربارهٔ سخن خدای متعال: « إِنَّ الَّذِينَ هُمْ مِنْ خَشْيَهِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَ » (همانا کسانی که از بیم پروردگارشان نگرانند) تا فرمودهٔ او: «يُؤْتُونَ مَا آتَوْا» (آنچه را باید بدهند می‌دهند)، آمده است: فرمود: مراد، از عبادت و فرمان‌برداری است. ادامه در متن کامل