تفسیر آیهٔ ۵۱ سورهٔ مؤمنون

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « يٰا أَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّبٰاتِ وَ اعْمَلُوا صٰالِحاً إِنِّي بِمٰا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ » (ای پیامبران، از خوراکی‌های پاکیزه بخورید و کار شایسته انجام دهید که من به آنچه انجام می‌دهید دانایم). این خطابی به همهٔ پیامبران است تا از پاکیزه‌ها بهره‌مند شوند؛ و گویا منظور از «خوردن» در اینجا، روزی برگرفتن و بهره‌برداری و تصرف در آن‌هاست، خواه با خوردن باشد یا جز آن، و این کاربردی رایج است.

سیاق گواهی می‌دهد که در سخن خدای متعال: « كُلُوا مِنَ الطَّيِّبٰاتِ » (از پاکیزه‌ها بخورید)، منّتی از سوی او بر پیامبران نهفته است؛ از این رو بی‌درنگ در ادامهٔ آن با عبارت « وَ اعْمَلُوا صٰالِحاً » (و کار شایسته انجام دهید)، فرمان داده است که این منّت با عمل صالح پاسخ داده شود، که همان شکر نعمت است. همچنین با علّت آوردن در قالب « إِنِّي بِمٰا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ » (همانا من به آنچه انجام می‌دهید آگاهم)، آنان را از نافرمانیِ دستورش بیم داده و به همراهی همیشگی با تقوا برانگیخته است.

بحث روایی

در کتاب «مجمع‌البیان» ذیل آیهٔ « يٰا أَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّبٰاتِ » (ای پیامبران، از چیزهای پاکیزه بخورید)، از پیامبر (ص) روایت شده است که خداوند پاک است و جز پاک را نمی‌پذیرد، و او مؤمنان را به همان چیزی فرمان داده که پیامبران را به آن فرمان داده بود؛ از این‌رو فرمود: « يٰا أَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّبٰاتِ » (ای پیامبران، از چیزهای پاکیزه بخورید) و فرمود: « يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبٰاتِ مٰا رَزَقْنٰاكُمْ » (ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از چیزهای پاکیزه‌ای که به شما روزی داده‌ایم بخورید).

می‌گویم: این روایت در کتاب «الدر المنثور» نیز از احمد، مسلم، ترمذی و دیگران، از ابوهریره از پیامبر (ص) نقل شده است.