تفسیر آیهٔ ۵۰ سورهٔ مؤمنون

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ جَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَ أُمَّهُ آيَهً وَ آوَيْنٰاهُمٰا إِليٰ رَبْوَهٍ ذٰاتِ قَرٰارٍ وَ مَعِينٍ » (و پسر مریم و مادرش را نشانه‌ای [از قدرت خویش] قرار دادیم و آن دو را در بلندی‌ای که جایگاهی آرام و آبی روان داشت پناه دادیم).

پیش‌تر بیان شد که منظور از «آیه» (نشانه)، همان ولادتِ معجزه‌آسا و خارق‌العادهٔ حضرت عیسی (ع) است؛ و از آنجا که این رویداد به هر دوی آنان، یعنی عیسی و مادرش، وابسته بود، هر دو با هم یک نشانه شمرده شدند.

واژهٔ «ایواء» از ریشهٔ «أوی» و در اصل به معنای بازگشت است، سپس در بازگشتِ انسان به مسکن و اقامتگاهش به کار رفته است؛ و «آواهُ إلى مكان كذا» یعنی آنجا را مسکن و اقامتگاه او قرار داد. «رَبْوَة» مکانی مرتفع، هموار و پهناور است، و «مَعِين» به معنای آب روان و جاری است.

معنای آیه این است که: ما عیسی پسر مریم و مادرش مریم را نشانه‌ای روشن بر پروردگاریِ خویش قرار دادیم و آن دو را در مکانی مرتفع، هموار و پهناور سکونت دادیم که در آن آرامش و آسایش و آبی روان بود.

بحث روایی

و در همان کتاب، دربارهٔ سخن خدای متعال: « إِليٰ رَبْوَهٍ ذٰاتِ قَرٰارٍ وَ مَعِينٍ » (به تپه‌ساری با قرارگاهی امن و آبی روان) فرمود: «رَبْوه» همان حیره است و «ذات قرار و معین» کوفه است.

و در «مجمع‌البیان» دربارهٔ آیهٔ « وَ آوَيْنٰاهُمٰا إِليٰ رَبْوَهٍ ذٰاتِ قَرٰارٍ وَ مَعِينٍ » آمده است: از امام باقر و امام صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: مقصود، حیرهٔ کوفه و سواد (آبادی‌های سرسبز پیرامون) آن است، و «قرار» مسجد کوفه و «معین» فرات است. می‌گویم:

و در کتاب «الدر المنثور» از ابن‌عساکر از ابوامامه از پیامبر (ص) روایت شده است: تپه‌سار (ربوه) همان دمشقِ شام است،

و نیز از ابن‌عساکر و دیگران، از مُرّه بَهزی از پیامبر (ص) روایت شده است: «أنها الرمله» (مقصود از آن، سرزمین رَمله است)؛ و همهٔ این روایات خالی از ضعف نیستند.