تفسیر آیهٔ ۶۱ سورهٔ حج

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «ذٰلِكَ بِأَنَّ اللّٰهَ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهٰارِ وَ يُولِجُ النَّهٰارَ فِي اللَّيْلِ وَ أَنَّ اللّٰهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ » (حج: ۶۱؛ این بدان سبب است که خدا شب را در روز درمی‌آورد و روز را در شب درمی‌آورد، و خدا شنوای بیناست). داخل کردنِ هر یک از شب و روز در دیگری، جایگزین شدن و قرار گرفتنِ یکی به جای دیگری است؛ مانند درآمدنِ روشنایی بامداد بر تاریکی شب، همچون چیزی که در چیزی دیگر درمی‌آید و سپس گسترش می‌یابد و روز همان مقدار از فضا را فرامی‌گیرد که پیش‌تر شب فراگرفته بود؛ و مانند درآمدن تاریکی شامگاه بر نور روز، همچون چیزی که در چیزی داخل می‌شود و سپس گسترش می‌یابد و تاریکی شب همه جا را فرامی‌گیرد.

و با توجه به معنایی که پیش‌تر برای نصرت (یاریِ خدا) بیان شد، اشاره با «ذلک» (این)، پیروزی و برتریِ مظلوم با کیفر دادن ستمگری است که به او دست‌درازی کرده است. معنای آیه این است که این یاری به سبب آن است که از سنت‌های الهی این است که یکی از دو چیزِ متضاد و ناسازگار را بر دیگری چیره گرداند، همان‌طور که شب را در روز و روز را در شب درمی‌آورد؛ و بی‌گمان خداوند به گفتارشان شنوا و به کردارهایشان بیناست، پس ستمدیده را یاری می‌دهد، در حالی که پایمال شدنِ حقِ او در برابر دیدگانِ اوست و آنچه را با زبانِ حال درخواست می‌کند، در گوشِ شنوایِ او قرار دارد.

درباره‌ی معنای این آیه، وجوه دیگری نیز گفته‌اند که با سیاق سازگار نیست و ما چشم‌پوشی از یادآوریِ آن‌ها را شایسته‌تر دیدیم.