تفسیر آیهٔ ۶۸ سورهٔ انبیاء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «قٰالُوا حَرِّقُوهُ وَ انْصُرُوا آلِهَتَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ فٰاعِلِينَ » («گفتند: او را بسوزانید و خدایان خود را یاری دهید، اگر کاری می‌کنید!»). هرچند آن حضرت (ع) با سخنان پیشین خود الوهیت بت‌ها را باطل کرد و لازمهٔ ضمنی آن این بود که شکستن بت‌ها ستم به شمار نیاید، و جرمی محسوب نشود، اما او با سخن خود به این نکته اشاره کرد که نسبت دادن این کار به بت بزرگ و دستور دادن به اینکه از معبودان بپرسند، برای رفع اتهام از خود نبوده، بلکه زمینه‌چینی برای ابطال الوهیت آن معبودان بوده است. مشرکان نیز با همین سکوت و پاسخ ندادنِ ابراهیم، حکم به اثبات جرم او دادند و بر آن شدند که کیفرش سوزانده شدن در آتش است.

ازاین‌رو گفتند: «او را بسوزانید و معبودان خود را یاری كنید»؛ یعنی با بزرگداشت شأن آن‌ها و کیفر دادنِ کسی که به آنان اهانت کرده است، یاری‌شان رسانید. و سخن آنان که گفتند: «إِنْ كُنْتُمْ فٰاعِلِينَ » («اگر کاری می‌کنید»)، برای برانگیختن و تحریک مردم بود.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۶۸ و ۶۹ با هم

در کتاب «علل الشرائع» به سند خود از عبدالله بن هلال روایت کرده است که گفت: امام صادق (ع) فرمود: «لَمَّا أُلْقِيَ إِبْرَاهِيمُ(ع) فِي النَّارِ تَلَقَّاهُ جَبْرَئِيلُ فِي الْهَوَاءِ وَ هُوَ يَهْوِي- فَقَالَ: يَا إِبْرَاهِيمُ أَ لَكَ حَاجَةٌ فَقَالَ: أَمَّا إِلَيْكَ فَلَا»؛ هنگامی که ابراهیم (ع) در آتش افکنده شد، در حالی که در هوا [به سوی آتش] فرو می‌افتاد، جبرئیل به دیدارش آمد و گفت: «ای ابراهیم! آیا نیازی داری؟» فرمود: «اما به تو، نه!»

می‌گویم: حدیثِ پرتاب‌کردن او با منجنیق در چندین روایت از طریق اهل‌سنت و شیعه آمده است؛ و نیز سخن جبرئیل به او که گفت: «أَ لَكَ حَاجَةٌ؟» (آیا نیازی داری؟) و پاسخش که فرمود: «أَمَّا إِلَيْكَ فَلَا» (اما به تو، نه)، از سوی هر دو گروه روایت شده است.

تفسیر آیه‌های ۵۱ تا ۷۳ با هم

می‌گویم: روایات دربارهٔ داستان‌های ابراهیم (ع) بسیار زیاد است، اما در جزئیاتی که به منطوقِ صریحِ قرآن بازنمی‌گردد با یکدیگر اختلاف شدیدی دارند؛ و ما به همین مقداری که پیش‌تر آوردیم بسنده کردیم. ادامه در متن کامل