تفسیر آیهٔ ۵۷ سورهٔ انبیاء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «وَ تَاللّٰهِ لَأَكِيدَنَّ أَصْنٰامَكُمْ بَعْدَ أَنْ تُوَلُّوا مُدْبِرِينَ » (و به خدا سوگند، پس از آنکه پشت کرده و رفتید، با بت‌هایتان حیله‌ای در کار خواهم کرد). این سخن عطف است به گفته‌اش: «بَلْ رَبُّكُمْ »؛ یعنی گفت: «لأكيدن أصنامكم...» (قطعاً علیه بت‌هایتان چاره‌اندیشی خواهم کرد). «کید» به معنای تدبیر پنهانی علیه چیزی است، به‌گونه‌ای که به آن گزند رساند؛ و در فرمودهٔ او: «بَعْدَ أَنْ تُوَلُّوا مُدْبِرِينَ » (پس از آنکه پشت کرده و بروید)، دلالتی است بر اینکه بت‌پرستان گاهی به مناسبت جشنی که داشتند یا مانند آن، از شهر یا بتکده بیرون می‌رفتند و فضا خالی می‌ماند.

سیاق داستان و سرشت این سخن اقتضا می‌کند که گفتهٔ او: «وَ تَاللّٰهِ لَأَكِيدَنَّ أَصْنٰامَكُمْ» (و به خدا سوگند قطعاً برای بت‌هایتان نقشه‌ای خواهم کشید)، به معنای عزم و تصمیم قاطع او بر تدبیر و چاره‌اندیشی علیه بت‌هایشان باشد؛ زیرا بسیار پیش می‌آید که از تصمیمِ قاطع، به «گفتن» تعبیر می‌شود؛ چنان‌که گفته می‌شود:

«لأفعلن كذا لقول قلته» (سوگند که فلان کار را انجام خواهم داد به خاطر سخنی که گفته‌ام)؛ یعنی به خاطر عزمی که جزم کرده‌ام.

و بعید است که او در این سخن، قوم را مستقیماً مخاطب قرار داده باشد؛ در حالی که آنان امّتی بت‌پرست و بزرگ و دارای نیرو و شوکت بودند، و دارای تعصب و حمیت جاهلی بودند و در آن روزگار ــ که آغاز دعوت ابراهیم بود ــ هیچ موحد و یکتاپرستی جز او در میانشان حضور نداشت؛ بنابراین دور از دوراندیشی و تدبیر بود که به قوم خبر دهد قصد بدی نسبت به بت‌هایشان دارد، به‌ویژه تصریح کند که این کار را با طرح نقشه‌ای پنهانی در روز خلوت‌شدن شهر یا بتکده از مردم انجام خواهد داد؛ زیرا این کار مانند فاش‌کردن رازی پیش کسی است که باید راز از او پنهان بماند؛ مگر آنکه مخاطبِ این سخن، گروه اندکی از قوم بوده باشد که سخن از آنان فراتر نرود، اما آشکار ساختن چنین رازی برای عموم مردم، قطعاً ناممکن بوده است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۵۱ تا ۷۳ با هم

می‌گویم: روایات دربارهٔ داستان‌های ابراهیم (ع) بسیار زیاد است، اما در جزئیاتی که به منطوقِ صریحِ قرآن بازنمی‌گردد با یکدیگر اختلاف شدیدی دارند؛ و ما به همین مقداری که پیش‌تر آوردیم بسنده کردیم. ادامه در متن کامل