تفسیر آیهٔ ۱۵۱ سورهٔ بقره

تفسیر این آیه در المیزان

بیان) [تشریع قبله و معنای گواهی‌دادن امت بر مردم و پیامبر بر امت

خدای متعال می‌فرماید: «كَمٰا أَرْسَلْنٰا فِيكُمْ رَسُولاً مِنْكُمْ» (همان‌گونه که در میان شما پیامبری از خودتان فرستادیم). ظاهر آیه این است که «کاف» برای تشبیه و «ما» مصدریه است؛ بنابراین معنا چنین است: به شما نعمت بخشیدیم به اینکه خانه‌ای را که ابراهیم ساخت و برای آن خیرات و برکات طلبید، قبله‌تان قرار دادیم، همان‌گونه که در استجابتِ دعای ابراهیم، پیامبری از خودتان در میان شما فرستادیم تا آیات ما را بر شما بخواند و کتاب و حکمت را به شما بیاموزد و پاکیزه‌تان گرداند؛ آن هنگام که او و فرزندش اسماعیل گفتند: «رَبَّنَا وَ ابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ يُزَكِّيهِمْ» (پروردگارا، در میان آنان پیامبری از خودشان برانگیز تا آیات تو را بر آنان بخواند و کتاب و حکمت را به آنان بیاموزد و پاکیزه‌شان گرداند). در این آیه به فرستادن پیامبر بر آنان منت نهاده شده، همان‌طور که به قرار دادن کعبه به عنوان قبله منت گذاشته شده است.
از اینجا روشن می‌شود که مخاطبِ «فِيكُمْ رَسُولاً مِنْكُمْ» (در میان شما پیامبری از خودتان)، امت مسلمان است؛ یعنی در حقیقت به‌طور ویژه اولیای دین از این امت مرادند، به حسب ظاهر همهٔ مسلمانان از نسل اسماعیل—که همان عربِ مُضَر هستند—و به حسب حکم، تمام عرب بلکه همهٔ مسلمانان هستند.

خدای متعال می‌فرماید: «يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آيٰاتِنٰا» (آیات ما را بر شما می‌خواند). به قرینهٔ واژهٔ «يَتْلُوا» (تلاوت می‌کند)، ظاهرِ مقصود آیات قرآن است؛ چراکه در تلاوت، توجه اصلی به لفظ است نه معنا. و «تزکیه» همان پاک‌کردن و زدودن آلودگی‌ها و پلیدی‌هاست؛ بنابراین هم پاک‌کردن باورهای فاسد مانند شرک و کفر را در بر می‌گیرد، هم زدودن صفات ناپسند اخلاقی مانند تکبر و بخل، و هم دور ساختن اعمال زشت مانند قتل، زنا و شراب‌خواری را؛ و آموزش کتاب و حکمت و آموزش آنچه نمی‌دانستند، شامل تمام معارفِ اصولی و احکام فرعی می‌شود.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان) [تشریع قبله و معنای گواهی‌دادن امت بر مردم و پیامبر بر امت

تفسیر آیه‌های ۱۴۲ تا ۱۵۱ با هم

بدان که این آیات شریف دارای مواردی از التفات (تغییر سیاق کلام از شیوه‌ای به شیوهٔ دیگر) است: دربارهٔ خدای متعال گاه با ضمیر غایب، گاه با متکلم وحده (من) و گاه با متکلم مع‌الغیر (ما) تعبیر شده است؛ و دربارهٔ غیر خدا نیز گاه به صورت غایب، گاه مخاطب و گاه متکلم آمده است، و نکتهٔ آن بر اهل تدبر و بینش پوشیده نیست. ادامه در متن کامل

بحث علمی) [تعیین و شناخت قبله

تفسیر آیه‌های ۱۴۲ تا ۱۵۱ با هم

تشریع قبله در اسلام و معتبر دانستنِ رو به قبله بودن در نماز ـ که عبادتی همگانی میان مسلمانان است ـ و نیز در ذبح حیوانات و دیگر اموری که عموم مردم با آن‌ها سروکار دارند، مردم را بر آن داشت تا در پی یافتنِ جهت قبله و تعیین آن برآیند. ادامه در متن کامل

سپس برای سرعت‌بخشیدن به کار و آسانیِ آن، از ابزار مغناطیسیِ معروفی به نام «حُک» (قطب‌نما) استفاده کردند؛ چرا که این ابزار با عقربهٔ خود جهت شمال و جنوب را مشخص می‌کند و بدین‌ترتیب، در تعیین نقطهٔ جنوب جانشین دایرهٔ هندیه می‌شود؛ و کاربر با آگاهی از درجهٔ انحراف شهر خود می‌تواند جهت قبله را تشخیص دهد. ادامه در متن کامل

اما این کوششِ دانشمندان ـ که خداوند متعال تلاششان را پاداش دهد ـ از هر دو جهت خالی از کاستی و اشتباه نبود: اما از جهت نخست: ریاضی‌دانان متأخر دریافتند که پیشینیان در تعیین طول جغرافیایی دچار اشتباه شده بودند و به همین سبب، محاسبهٔ انحراف و در پی آن تشخیص جهت کعبه مختل شده بود؛ زیرا روش آنان برای تعیین عرض جغرافیاییِ… ادامه در متن کامل

بحث اجتماعی) [همچنین در معنای قبله و فایده‌های آن

تفسیر آیه‌های ۱۴۲ تا ۱۵۱ با هم

توجه عبادی به سوی خدای پاک و منزه — که از ویژگی‌های ماده پیراسته و از پیوند با حس مادی منزه است — هرگاه قرار باشد از مرز دل و باطن فراتر رود و به ساحت رفتارها فرود آید (و رفتارها نیز جز در دایرهٔ امور مادی جریان ندارند)، هیچ چاره و راه گریزی نیست جز اینکه به صورت نمادین و تمثیلی انجام پذیرد؛ بدین‌گونه که توجه‌های قلبی… ادامه در متن کامل

بت‌پرستان، و پرستندگان ستارگان و دیگر اجسام (اعم از انسان و جز آن) نیز در مکان‌هایی نزدیک، رو به سوی معبودان و خدایان دروغین خود می‌ایستادند و با بدن‌هایشان به آن‌ها روی می‌آوردند. ادامه در متن کامل

اما آیین پیامبران — و به‌ویژه دین اسلام که همهٔ آن آیین‌ها را تصدیق می‌کند — کعبه را قبله قرار داد و در نماز به سوی آن ایستادن را واجب ساخت؛ نمازی که هیچ مسلمانی در هیچ گوشه‌ای از زمین و آفاقِ آن در ترک آن معذور نیست. ادامه در متن کامل

اما از جهت اجتماعی، ماجرا شگفت‌انگیزتر و اثر آن آشکارتر و عمیق‌تر است؛ زیرا مردم را با همهٔ تفاوتِ روزگاران و جایگاه‌هایشان بر توجه به یک نقطهٔ یگانه گرد آورده است تا وحدت اندیشه، پیوند جامعه و الفت دل‌هایشان را مجسم سازد. ادامه در متن کامل