تفسیر آیهٔ ۱۴۰ سورهٔ بقره

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرٰاهِيمَ» تا آنجا که می‌فرماید: «كٰانُوا هُوداً أَوْ نَصٰاريٰ» (یا می‌گویید ابراهیم... یهودی یا نصرانی بودند؟). این عبارت به ادعای هر یک از دو گروه [یهودیان و مسیحیان] اشاره دارد که می‌گفتند ابراهیم و دیگر پیامبرانی که پس از او نام برده شده‌اند از آنان بوده‌اند، و لازمهٔ این سخن یهودی یا نصرانی بودنِ آنان است؛ یا اینکه آنان صریحاً می‌گفتند این پیامبران یهودی یا نصرانی بوده‌اند، چنان‌که از ظاهر این سخن خدای متعال برمی‌آید: «يٰا أَهْلَ الْكِتٰابِ لِمَ تُحَاجُّونَ فِي إِبْرٰاهِيمَ وَ مٰا أُنْزِلَتِ التَّوْرٰاهُ وَ الْإِنْجِيلُ إِلاّٰ مِنْ بَعْدِهِ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ» (ای اهل کتاب، چرا دربارهٔ ابراهیم مجادله می‌کنید در حالی که تورات و انجیل جز پس از او نازل نشده است؟ آیا نمی‌اندیشید؟؛ آل‌عمران: ۶۵).

خدای متعال می‌فرماید: «قُلْ أَ أَنْتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللّٰهُ» (بگو: آیا شما داناترید یا خدا؟)؛ زیرا خداوند در کتاب خود به ما و به شما خبر داده است که موسی و عیسی و کتاب‌های آن دو، پس از ابراهیم و دیگر کسانی بوده‌اند که نامشان همراه او برده شده است.

خدای متعال می‌فرماید: «وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَتَمَ شَهٰادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللّٰهِ» (و کیست ستمکارتر از آن کس که شهادتی را که از جانب خدا نزد اوست کتمان کند؟)؛ یعنی آنچه را که بدان آگاهی و گواهی یافته بود پنهان کرد: اینکه خدا خبر داده است تشریعِ یهودیت یا نصرانیت پس از ابراهیم و نام‌بردگانِ همراه او بوده است. بر این اساس، شهادتِ یادشده در آیه، «شهادتِ تحمُّل» (دریافت و به امانت داشتن گواهی) است. یا اینکه معنایش این باشد: گواهیِ خدا را بر اینکه این پیامبران پیش از تورات و انجیل بوده‌اند پنهان کرده است، که در این صورت شهادت، «شهادتِ ادا» (ابلاغ و اظهار شهادت به دیگران) خواهد بود؛ اما معنای نخست متعین و پذیرفته است.