تفسیر آیهٔ ۱۳۹ سورهٔ بقره

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «قُلْ أَ تُحَاجُّونَنٰا فِي اللّٰهِ» (بگو: آیا با ما دربارهٔ خدا مجادله می‌کنید؟). این سخن، انکاری است بر مجادلهٔ اهل کتاب با مسلمانان دربارهٔ خدای پاک و منزه. و خداوند جهت این انکار و بیهوده و باطل بودنِ مجادله‌شان را با این کلام روشن ساخته است: «وَ هُوَ رَبُّنٰا وَ رَبُّكُمْ وَ لَنٰا أَعْمٰالُنٰا وَ لَكُمْ أَعْمٰالُكُمْ وَ نَحْنُ لَهُ مُخْلِصُونَ» (در حالی که او پروردگار ما و پروردگار شماست، و اعمال ما از آنِ ما و اعمال شما از آنِ شماست، و ما تنها برای او اخلاص می‌ورزیم).
توضیح آن این است که مجادله و نزاعِ پیروانِ دو آیین دربارهٔ متبوعشان همواره به یکی از سه دلیل رخ می‌دهد:
۱. یا به این سبب است که هر یک از دو پیرو، متبوعی جداگانه جز متبوعِ دیگری دارد و هر دو می‌کوشند با مجادله، متبوع و معبود خود را بر دیگری برتری دهند؛ مانند مجادلهٔ میان یک بت‌پرست و یک مسلمان.
۲. یا به این دلیل است که با وجود یکی بودنِ متبوع، هر دو یا یکی از آن دو می‌خواهد اختصاص بیشتری به آن متبوع برای خود ادعا کند و پیوند، نزدیکی یا نسبتِ طرف مقابل را باطل سازد.
۳. یا به این جهت است که یکی از آن دو دارای ویژگی‌ها و خصلت‌هایی است که با چنان رفتار و صفاتی، سزاوار نیست به این متبوع منتسب شود؛ چرا که انتسابش مایهٔ هتک حرمت یا سقوط جایگاه آن متبوع و مانند آن می‌گردد.
این‌ها علت‌های مجادله و ستیز میان هر دو پیرو است؛ در حالی که مسلمانان و اهل کتاب تنها یک معبود را می‌پرستند، و اعمال هر یک از این دو گروه نیز هیچ تزاحمی با اعمال گروه دیگر ندارد، و مسلمانان نیز در دین خود برای خدا اخلاص می‌ورزند. بنابراین هیچ دستاویزی وجود ندارد که اهل کتاب بتوانند در مجادلهٔ خود بدان چنگ زنند؛ از همین رو، خداوند ابتدا مجادله‌شان را انکار کرد و سپس، تک‌تکِ این اسباب سه‌گانه را نفی فرمود.