تفسیر آیهٔ ۸۵ سورهٔ مریم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «يَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِينَ إِلَي الرَّحْمٰنِ وَفْداً » (روزی که پرهیزگاران را به سوی [خدای] رحمان به عنوان مهمانانی گرامی گرد می‌آوریم). «وَفْد» گروهی هستند که برای دیدار یا درخواست برآورده شدن نیازی یا مانند آن وارد می‌شوند، و به آنان «وَفْد» (هیئت مهمانان) نمی‌گویند مگر آنکه سواره باشند؛ و این کلمه جمع است و مفرد آن «وافد» است.

...چنین استفاده شود که مقصود از گردآوردنِ آنان به سوی خدای رحمان، گردآوری‌شان به سوی بهشت است؛ و تنها از این رو گردآوری به سوی رحمان نامیده شده که بهشت جایگاه قُرب الهی است، پس گردآوری به سوی بهشت، گردآوری به سوی اوست. و معنای آیه روشن است.

بحث روایی

و در کتاب «المحاسن» برقی با سندش از حماد بن عثمان و دیگران از امام صادق (علیه‌السلام) دربارهٔ سخن خدای عزوجل روایت شده است: «يَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِينَ إِلَي الرَّحْمٰنِ وَفْداً » (روزی که پرهیزگاران را دسته‌جمعی و بااحترام به‌سوی خدای رحمان گرد می‌آوریم) که فرمود: «بر مَرکب‌های اصیل و گران‌بها گرد آورده می‌شوند.»

و در تفسیر قمی با سندش از عبدالله بن شریک عامری از امام صادق (علیه‌السلام) آمده است که فرمود: علی (علیه‌السلام) از پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) دربارهٔ تفسیر این سخن خدای عزوجل پرسید: «يَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِينَ إِلَي الرَّحْمٰنِ وَفْداً » (روزی که پرهیزگاران را دسته‌جمعی و بااحترام به‌سوی خدای رحمان گرد می‌آوریم). پیامبر فرمود: «ای علی، میهمانان گرامی (وَفد) جز سواره نخواهند بود؛ اینان مردانی هستند که از خدای عزوجل پروا کردند، پس خداوند دوستشان داشت و ویژه‌شان ساخت و از کردارهایشان خشنود شد و آنان را پرهیزگاران نامید...» تا پایان حدیث.

می‌گویم: سپس قمی حدیث طولانی دیگری روایت کرده که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در آن، جزئیات بیرون آمدنشان از قبرها، سوار شدنشان بر شتران بهشتی، ورود باشکوه‌شان به بهشت و داخل شدن و بهره‌مندی‌شان از نعمت‌های روزی‌شده را یادآور می‌شود.

و در کتاب «الدر المنثور»، از ابن‌مردویه از علی (علیه‌السلام) از پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) دربارهٔ این آیه روایت شده است که فرمود: «هان، به خدا سوگند که آنان با پای پیاده محشور نمی‌شوند و با راندن برده نمی‌شوند، بلکه شترانی از بهشت برایشان آورده می‌شود که آفریدگان مانندشان را ندیده‌اند؛ جهاز آن‌ها از زر و مهارشان از زبرجد است، پس بر آن‌ها می‌نشینند تا درِ بهشت را بکوبند.»

می‌گویم: همچنین این معنا در همان کتاب از ابن ابی‌الدنیا، ابن ابی‌حاتم و ابن‌مردویه از طریق‌های مختلف از علی (علیه‌السلام) از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در حدیثی طولانی روایت شده است که در آن، سواره رفتن، ورود باشکوه و درآمدنشان به بهشت و استقرار در آن و بهره‌مندی از نعمت‌هایش را توصیف می‌کند؛ و نیز در آنجا از شماری از صاحبان جوامع حدیثی از علی (علیه‌السلام) روایت شده است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۸۵ و ۸۶ با هم

و چه بسا از تقابل سخن خداوند در این آیه: «إِلَي الرَّحْمٰنِ » (به سوی [خدای] رحمان) با سخن او در آیهٔ بعد:...

...«إِليٰ جَهَنَّمَ » (به سوی دوزخ)...