تفسیر آیهٔ ۶۹ سورهٔ مریم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «ثُمَّ لَنَنْزِعَنَّ مِنْ كُلِّ شِيعَهٍ أَيُّهُمْ أَشَدُّ عَلَي الرَّحْمٰنِ عِتِيًّا »؛ «سپس از هر گروهی، کسانی را که بر [خدای] رحمان سرکش‌تر بوده‌اند، بیرون می‌کشیم». «نزع» به معنای بیرون کشیدن و جدا ساختن است؛ «شیعه» به جمعیتی گفته می‌شود که در کاری با یکدیگر همکاری دارند یا از یک عقیده پیروی می‌کنند؛ و «عِتِيّ» بر وزن «فُعُول»، مَصدری به معنای سرکشی در نافرمانی است. ظاهر آن است که جملهٔ «أَيُّهُمْ أَشَدُّ عَلَي الرَّحْمٰنِ عِتِيًّا » (کدام‌یک از آنان بر رحمان سرکش‌تر است) جمله‌ای پرسشی است که به جای مفعولِ «لَنَنْزِعَنَّ» (بیرون می‌کشیم) نشسته است تا بر توجه ویژه به گزینش و جدا کردنِ آنان دلالت کند؛ و این، نظیر سخن خدای متعال است که: «أُولٰئِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِليٰ رَبِّهِمُ الْوَسِيلَهَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ» (اسراء: ۵۷)؛ «کسانی که [مشرکان به عنوان معبود] می‌خوانند، خودشان به سوی پروردگارشان وسیله می‌جویند تا کدام‌یک نزدیک‌تر باشند».

و معنای آیه چنین است: سپس از هر گروهِ متشکل و به هم پیوسته‌ای، سرکش‌ترینِ آنان در برابر خدای رحمان را بیرون می‌کشیم، که همان رؤسا و پیشوایانِ گمراهی‌اند؛ و گفته شده معنایش این است که سرکش‌ترین، و سپس سرکش‌ترِ بعدی را بیرون می‌آوریم تا همه به دام افتند و در بر گرفته شوند.

و در عبارت «عَلَي الرَّحْمٰنِ » (بر خدای رحمان)، التفات (تغییر سیاق کلام) به کار رفته است؛ و نکتهٔ آن اشاره به این حقیقت است که سرکشیِ آنان بسیار بزرگ و سنگین است؛ زیرا این سرکشی در برابر کسی است که رحمتش همه چیز را فرا گرفته و آنان از او جز رحمت ندیده‌اند، و سرکشی در برابر کسی که شأنش چنین است، بسی بزرگ و هولناک است.