تفسیر آیهٔ ۳۸ سورهٔ مریم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «أَسْمِعْ بِهِمْ وَ أَبْصِرْ يَوْمَ يَأْتُونَنٰا لٰكِنِ الظّٰالِمُونَ الْيَوْمَ فِي ضَلاٰلٍ مُبِينٍ » (چه شنوا و چه بینایند در روزی که نزد ما می‌آیند! ولی ستمکاران، امروز در گمراهی آشکاری هستند).

یعنی چقدر نسبت به حق شنوا و بینایند در روزی که نزد ما می‌آیند و به سوی ما بازمی‌گردند، و آن روز قیامت است! در آن روز، حقیقت در آنچه در آن اختلاف داشتند برایشان روشن می‌شود؛ همان‌گونه که خداوند اعتراف آنان را در این سخن بازگو کرده است: «رَبَّنٰا أَبْصَرْنٰا وَ سَمِعْنٰا فَارْجِعْنٰا نَعْمَلْ صٰالِحاً إِنّٰا مُوقِنُونَ» (پروردگارا، دیدیم و شنیدیم؛ پس ما را بازگردان تا کاری شایسته انجام دهیم، چراکه ما یقین پیدا کرده‌ایم؛ سجده: ۱۲).

اما استدراک (رفع توهم در کلام) در عبارت «لٰكِنِ الظّٰالِمُونَ الْيَوْمَ فِي ضَلاٰلٍ مُبِينٍ » (ولی ستمکاران امروز در گمراهی آشکاری هستند)، برای برطرف کردن این پندار است که مبادا گمان شود اگر آنان در روز قیامت شنوا و بینا شوند و حق برایشان آشکار گردد، هدایت می‌یابند و با دستیابی به شناخت و یقین به سعادت می‌رسند. از این رو استدراک آورده است تا نشان دهد که آنان سودی از این بیداری نمی‌برند و راه نمی‌یابند، بلکه ستمکاران امروز به سبب ستمشان در گمراهی آشکاری به سر می‌برند.

علت این است که آن روز، روز پاداش و کیفر است نه روز عمل؛ از این رو در آن روز جز با آنچه از پیش فرستاده‌اند و آثار آن، و آنچه در دیروزِ خود (دنیا) برای امروزشان اندوخته‌اند روبه‌رو نمی‌شوند. و اینکه بخواهند در روز قیامت عمل تازه‌ای را از سر بگیرند و فردایش چشم‌انتظار پاداش آن باشند شدنی نیست، زیرا آن روز دیگر فردایی ندارد. به تعبیر دیگر، صفت گمراهی در دنیا در جان این افراد رسوخ کرده و ریشه‌دار شده است و با فرارسیدن مرگ از جایگاهِ اختیار جدا گشته‌اند؛ بنابراین چاره‌ای ندارند جز اینکه ناگزیر بر پایهٔ همان گمراهی‌ای که برای خود فراهم ساخته‌اند زندگی کنند و هیچ راه گریزی از آن ندارند؛ در نتیجه آشکار شدن حق و پدیدار گشتن حقیقت، سودی به حالشان نخواهد داشت.

برخی گفته‌اند مقصود از آیه، فرمان به پیامبر (ص) است تا با این بیان حقیقت را به گوش این مردم برساند و به آنان بنمایاند که وقتی برای حسابرسی و جزا حاضر شوند در گمراهی آشکار خواهند بود؛ ولی این سخنی سست و بی‌اساس است که هرگز با متن آیه سازگار نیست.