تفسیر آیهٔ ۳۲ سورهٔ مریم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «وَ بَرًّا بِوٰالِدَتِي وَ لَمْ يَجْعَلْنِي جَبّٰاراً شَقِيًّا » (و مرا نسبت به مادرم نیکوکار گردانید و زورگویی نگون‌بختم نساخت)؛ یعنی مرا نسبت به مردم، پرمهر و مهربان قرار داد، و از جلوه‌های آن این است که من به مادرم نیکوکارم و نسبت به دیگر مردمان، زورگو و تیره‌بخت نیستم. «جبّار» (زورگو) کسی است که خواسته‌های خود را بر مردم تحمیل می‌کند اما رفتارهای آنان را تاب نمی‌آورد. و از ابن‌عطا نقل شده است که «جبّار» کسی است که به دیگران خیرخواهی و اندرز نمی‌رساند، و «شقی» کسی است که پند نمی‌پذیرد.

بحث روایی

و در عیون اخبار الرضا، به سند خود از امام صادق (ع) در ضمن روایتی نقل کرده است: «... و از جملهٔ آن [گناهان کبیره]، عاقِ والدین شدن (نافرمانی و آزردنِ پدر و مادر) است؛ چرا که خدای عزوجل شخصِ عاق را گردنکشی تیره‌بخت شمرده است، آنجا که در حکایت از عیسی (ع) می‌فرماید: «وَ بَرًّا بِوٰالِدَتِي وَ لَمْ يَجْعَلْنِي جَبّٰاراً شَقِيًّا » «و مرا نسبت به مادرم نیکوکار قرار داده و گردنکشی تیره‌بختم نساخته است» [مریم: ۳۲].»

می‌گویم: ظاهر روایت این است که امام (ع) عبارتِ «وَ لَمْ يَجْعَلْنِي جَبّٰاراً شَقِيًّا » (و مرا گردنکشی تیره‌بخت نساخت) را عطف تفسیر (توضیح و بیانی تکمیلی) برای عبارتِ «وَ بَرًّا بِوٰالِدَتِي » (و مرا نسبت به مادرم نیکوکار قرار داد) [مریم: ۳۲] دانسته‌اند.