تفسیر آیهٔ ۳۱ سورهٔ مریم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «وَ جَعَلَنِي مُبٰارَكاً أَيْنَ مٰا كُنْتُ وَ أَوْصٰانِي بِالصَّلاٰهِ وَ الزَّكٰاهِ مٰا دُمْتُ حَيًّا » (و مرا هر جا که باشم با برکت ساخت و تا زنده‌ام مرا به نماز و زکات سفارش فرمود). با برکت بودن آن حضرت (ع) در هر جا که باشد، به معنای جایگاه هر برکت بودنِ اوست، و برکت همان رشد و فزونیِ خیر است. او برای مردم بسیار سودمند بود؛ دانش سودمند را به آنان می‌آموخت، به عمل صالح دعوتشان می‌کرد، آنان را با تربیتی پاکیزه پرورش می‌داد، نابینای مادرزاد و مبتلا به پیسی را بهبود می‌بخشید، نیرومندان را اصلاح می‌کرد و ناتوانان را یاری می‌کرد.

و عبارت «وَ أَوْصٰانِي بِالصَّلاٰهِ وَ الزَّكٰاهِ » (و مرا به نماز و زکات سفارش کرد...)، اشاره به تشریع نماز و زکات در شریعت او دارد. نماز، توجه عبادیِ ویژه به درگاه خدای پاک و منزه است و زکات، انفاق مالی؛ و این همان معنایی است که روشِ شناخته‌شدهٔ قرآن، هر گاه نماز و زکات را کنار هم یاد کرده، بر آن استوار مانده است؛ و این همراهی در بیش از بیست مورد دیده می‌شود. بنابراین، سخن کسی که گفته است مراد از زکات در اینجا، پاک‌سازیِ جان (تزکیه نفس) است نه انفاق مالی، اعتباری ندارد.

بحث روایی

و در کتاب‌های «کافی» و «معانی الأخبار» از امام صادق (ع) دربارهٔ این سخن که خدای متعال می‌فرماید: «وَ جَعَلَنِي مُبٰارَكاً أَيْنَ مٰا كُنْتُ » (و هر جا که باشم مرا با برکت گردانید)، روایت شده است که فرمود: «[یعنی] بسیار سودبخش [قرار داد]».

می‌گویم: این مطلب در کتاب «الدر المنثور» نیز از صاحبان کتب حدیثی، از ابوهریره از پیامبر (ص) روایت شده و عبارت حدیث چنین است: پیامبر (ص) دربارهٔ این سخن عیسی (ع) که فرمود: «وَ جَعَلَنِي مُبٰارَكاً أَيْنَ مٰا كُنْتُ » (و هر جا که باشم مرا با برکت گردانید)، فرمود:

«[یعنی] مرا برای مردم، به هر سو که رو کنم، بسیار سودبخش قرار داد.»

و در کتاب «الدر المنثور» آمده است که ابن‌عدی و ابن‌عساکر از ابن‌مسعود از پیامبر (ص) روایت کرده‌اند که دربارهٔ آیهٔ:

«وَ جَعَلَنِي مُبٰارَكاً أَيْنَ مٰا كُنْتُ » (و هر جا که باشم مرا با برکت گردانید)،

فرمود: «[یعنی مرا] آموزگار و ادب‌آموز [قرار داد]».

و در همان کتاب [کافی] به سند خود از معاویة بن وهب روایت کرده است که گفت: از امام صادق (ع) دربارهٔ برترین چیزی که بندگان با آن به پروردگارشان تقرب می‌جویند و اینکه محبوب‌ترینِ اعمال نزد خدای عزوجل چیست، پرسیدم. فرمود: پس از شناختِ [خدا]، چیزی برتر از این نماز سراغ ندارم؛ آیا نمی‌بینی که آن بندهٔ شایسته، عیسی بن مریم، گفت:

«وَ أَوْصٰانِي بِالصَّلاٰهِ وَ الزَّكٰاهِ مٰا دُمْتُ حَيًّا » «و مرا تا زنده‌ام به نماز و زکات سفارش کرده است» [مریم: ۳۱].

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۳۰ و ۳۱ با هم

و در کتاب «کافی» به سند خود از بُرَید کُنّاسی روایت کرده است که گفت: از امام باقر (ع) پرسیدم: آیا عیسی بن مریم آن هنگام که در گهواره سخن گفت، حجت خدا بر مردم زمانه‌اش بود؟ فرمود: «او در آن روز پیامبری بود که حجت خدا به شمار می‌رفت، اما هنوز رسالت نیافته بود؛ آیا سخنش را نمی‌شنوی آن هنگام که گفت: «إِنِّي عَبْدُ اللّٰهِ-آتٰانِيَ الْكِتٰابَ وَ جَعَلَنِي نَبِيًّا وَ جَعَلَنِي مُبٰارَكاً أَيْنَ مٰا كُنْتُ-وَ أَوْصٰانِي بِالصَّلاٰهِ وَ الزَّكٰاهِ مٰا دُمْتُ حَيًّا » (من بندهٔ خدایم؛ به من کتاب داده و مرا پیامبر ساخته است، و مرا هر جا که باشم با برکت گردانیده و تا زنده‌ام مرا به نماز و زکات سفارش فرموده است)؟»