تفسیر آیهٔ ۲۸ سورهٔ مریم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «يٰا أُخْتَ هٰارُونَ مٰا كٰانَ أَبُوكِ امْرَأَ سَوْءٍ وَ مٰا كٰانَتْ أُمُّكِ بَغِيًّا »؛ «ای خواهر هارون! نه پدرت مرد بدی بود و نه مادرت زنی بدکاره بود» [مریم: ۲۸]. در مجمع‌البیان یادآور شده است که دربارهٔ مقصود از «هارون»، چهار دیدگاه وجود دارد: نخست اینکه او مردی صالح از بنی‌اسرائیل بود که هر فرد نیکی را به او نسبت می‌دادند؛ بنا بر این، مقصود از خواهری شباهت داشتن است و معنای «يٰا أُخْتَ هٰارُونَ »، «ای همتای هارون!» خواهد بود. دوم اینکه او برادر پدریِ مریم بود، نه برادر مادری‌اش. سوم اینکه مقصود از او هارون، برادر موسیِ کلیم است؛ بنا بر این، مقصود از خواهری، انتساب [به آن خاندان] است، همان‌گونه که گفته می‌شود: «أخو تميم» (مردی از قبیلهٔ تمیم). و چهارم اینکه او مردی مشهور به زناکاری و تباهی بود (پایان سخن او به‌گونهٔ خلاصه‌شده). «البغي» به‌معنای زن زناکار است، و معنای آیه روشن است.

بحث روایی

در کتاب «سعد السعود» از ابن‌طاووس، به نقل از کتاب عبدالرحمان بن محمد اَزدی آمده است:

و سِماک بن حَرب از مغیرة بن شعبه برایم روایت کرد که پیامبر (ص) او را به نجران فرستاد، و آنان [مسیحیان نجران] گفتند:

«مگر شما [در قرآنتان] نمی‌خوانید: «يٰا أُخْتَ هٰارُونَ » (ای خواهر هارون!)، در حالی که میان آن دو، چنان و چنان [سال‌های بسیار] فاصله است؟» مغیره این سخن را برای پیامبر (ص) بازگفت و آن حضرت فرمود:

«آیا به آنان نگفتی که مردمِ [بنی‌اسرائیل] نام‌های پیامبران و نیکوکارانِ خود را بر فرزندانشان می‌نهادند؟»

می‌گویم: این حدیث در کتاب «الدر المنثور» به صورت مفصل و در «مجمع البیان» به صورت خلاصه از مغیره از پیامبر (ص) نقل شده است؛ و معنای حدیث این است که مراد از هارون در سخن خدای متعال: «يٰا أُخْتَ هٰارُونَ »، مردی است که همنام هارونِ پیامبر، برادر موسی (ع)، بوده است؛ و در این روایت دلالتی نیست بر اینکه آن مرد حتماً از نیکوکاران بوده است، چنان‌که برخی پنداشته‌اند.