تفسیر آیهٔ ۱۰ سورهٔ اسراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ أَنَّ الَّذِينَ لاٰ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَهِ أَعْتَدْنٰا لَهُمْ عَذٰاباً أَلِيماً » («و اینکه برای کسانی که به آخرت ایمان نمی‌آورند عذابی دردناک آماده ساخته‌ایم»). «اعتاد» به معنای آماده‌سازی و فراهم آوردن است و از واژهٔ «عَتاد» (به فتح عین) ریشه می‌گیرد، و بنا بر آنچه راغب اصفهانی گفته، ذخیره کردن چیزی پیش از نیاز به آن است، مانند آماده ساختن.

ظاهر سیاق نشان می‌دهد که این جمله عطف است بر سخن پروردگار در آیهٔ پیشین که فرمود: « أَنَّ لَهُمْ »؛ بنابراین تقدیر سخن چنین است: «و به مؤمنانی که کارهای شایسته انجام می‌دهند بشارت می‌دهد که برای کسانی که ایمان نمی‌آورند...». بشارت بودنِ این موضوع برای مؤمنان از آن روست که انتقامی الهی از دشمنانِ دینیِ آنان به شمار می‌رود.

علت اینکه از میان اوصاف این گروه، تنها ایمان نیاوردنشان به آخرت یادآوری شده—با اینکه ممکن است به امور دیگری چون توحید و نبوت نیز کافر باشند—این است که سخن در مقام بیان اثری است که از دین پایدار و استوار برمی‌آید؛ و با انکار معاد، دین دیگر هیچ جایگاه و ثمری نخواهد داشت، حتی اگر انسان به یگانگی پروردگار متعال و دیگر معارف دینی اعتراف کرده باشد. از همین رو، خدای پاک و منزه فراموش کردن روز حساب را ریشهٔ هر گمراهی شمرده و فرموده است: «إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللّٰهِ لَهُمْ عَذٰابٌ شَدِيدٌ بِمٰا نَسُوا يَوْمَ الْحِسٰابِ» (ص: ۲۶؛ «بی‌گمان کسانی که از راه خدا منحرف می‌شوند، به سزای آنکه روز حساب را از یاد برده‌اند عذابی سخت خواهند داشت»).