تفسیر آیهٔ ۲۳ سورهٔ نحل

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « لاٰ جَرَمَ أَنَّ اللّٰهَ يَعْلَمُ مٰا يُسِرُّونَ وَ مٰا يُعْلِنُونَ إِنَّهُ لاٰ يُحِبُّ الْمُسْتَكْبِرِينَ » (بی‌تردید خداوند آنچه را پنهان می‌دارند و آنچه را آشکار می‌سازند می‌داند؛ همانا او گردن‌کشان را دوست ندارد). عبارت « لاٰ جَرَمَ » کلمه‌ای مرکب است که همواره به یک صورت به کار می‌رود و بنا بر آنچه خلیل و سیبویه گفته‌اند، معنای قطعیت و یقین را می‌رساند؛ سخن دیگران نیز به همین معنا بازمی‌گردد، هرچند در ریشهٔ ترکیب آن اختلاف داشته باشند. خلیل گفته است: این کلمه برای اثبات و تأکید است و همواره در مقام پاسخ می‌آید؛ چنان‌که گفته می‌شود: فلان کار را کردند، و شنونده می‌گوید:

«لا جرم يندمون» (بی‌گمان پشیمان خواهند شد).

و معنای آیه چنین است: مسلّم و قطعی است — یا حق این است — که «أَنَّ اللّٰهَ يَعْلَمُ مٰا يُسِرُّونَ وَ مٰا يُعْلِنُونَ» (خداوند آنچه را پنهان می‌دارند و آنچه را آشکار می‌سازند می‌داند). این تعبیر کنایه و هشداری است به کیفری ناگوار؛ یعنی او اعمال پنهان و آشکارشان را می‌داند و به‌زودی آنان را به سزای کردارشان می‌رساند و به‌خاطر انکار و گردن‌کشی‌شان مؤاخذه خواهد کرد، چرا که او گردن‌کشان را دوست ندارد.