وَعَلَى ٱلَّذِينَ هَادُواْ حَرَّمۡنَا مَا قَصَصۡنَا عَلَيۡكَ مِن قَبۡلُۖ وَمَا ظَلَمۡنَٰهُمۡ وَلَٰكِن كَانُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ يَظۡلِمُونَ
و بر کسانی که یهودی شدند، همان چیزهایی را حرام کردیم که پیش از این برایت بازگفتیم؛ و ما به آنان ستم نکردیم، بلکه خود به خویشتن ستم می‌کردند.
تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر
بیان
تفسیر آیه‌های ۱۱۸ و ۱۱۹ با هم
پس روشن شد که این آیه به سخنِ پیش از خود دربارهٔ حلال و حرام کردن پیوسته است، و به‌منزلهٔ پاسخی به یک پرسش مقدر است، و آنچه پس از آن آمده، یعنی سخن خداوند: « ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ عَمِلُوا السُّوءَ» (سپس پروردگارت برای کسانی که کار بد کردند...) تا آخر آیه، نیز به آن پیوسته و کامل‌کنندهٔ مضمون آن است.
و این آیه — چنان‌که پیش‌تر به آن اشاره شد — به آیهٔ پیش از خود متصل و کامل‌کنندهٔ مضمون آن است. و معنای این دو آیه چنین است: ما با تحریم پاکیزه‌هایی که بر بنی‌اسرائیل حرام کردیم به آنان ستم نکردیم، بلکه خودشان به خویشتن ستم کردند؛ زیرا گناهان را مرتکب شدند و بر آن پافشاری نمودند، و این کار به تحریم پاکیزه‌ها بر آنان انجامید. با این همه، درِ آمرزش و رحمت گشوده است؛ و بی‌گمان پروردگار تو برای کسانی که از روی نادانی کار بدی انجام دادند — یعنی مرتکب گناه شدند — و سپس پس از آن توبه کردند و کار خود را اصلاح نمودند تا توبه آشکار و استوار گردد، پروردگار تو پس از آن — یعنی پس از توبه — بسیار آمرزنده و مهربان است.
تفسیر آیهٔ ۱۱۸ سورهٔ نحل، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۱۲، صفحهٔ ۳۶۶ تا ۳۶۷ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/16/118/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
خدای متعال می‌فرماید: « وَ عَلَي الَّذِينَ هٰادُوا حَرَّمْنٰا مٰا قَصَصْنٰا عَلَيْكَ مِنْ قَبْلُ» (و بر کسانی که یهودی شدند، آنچه را پیش‌تر برای تو بازگفتیم، حرام کردیم...). مراد از فرمودهٔ خدا: « مٰا قَصَصْنٰا عَلَيْكَ مِنْ قَبْلُ» (آنچه پیش‌تر برای تو بازگفتیم) — چنان‌که گفته شده — همان است که خدای متعال در سورهٔ انعام (که بی‌هیچ تردیدی پیش از سورهٔ نحل نازل شده است) برای پیامبرش (ص) بازگو کرد و فرمود: « وَ عَلَي الَّذِينَ هٰادُوا حَرَّمْنٰا كُلَّ ذِي ظُفُرٍ» (و بر یهودیان، هر حیوان ناخن‌داری [سم‌چاک‌ناشده‌ای] را حرام کردیم...) تا آخر آیه (انعام: ۱۴۶).
و این آیه در مقام دفع دخل (پاسخ به اشکال مقدر) است و به مسئلهٔ نسخ که پیش‌تر گذشت نظر دارد؛ گویی کسی می‌گوید: اگر خوراکی‌های حرام تنها در همان چهار مورد یادشده — یعنی مردار، خون، گوشت خوک و آنچه با نام غیر خدا ذبح شده — منحصر است و هرچه غیر از آن‌هاست حلال شمرده می‌شود، پس این چیزهایی که پیش از این بر بنی‌اسرائیل حرام شده بود چه بود؟ آیا آن تحریم‌ها ستمی به آنان نبود؟
پس خداوند از آن اشکال پاسخ داد که ما آن چیزها را بر آنان حرام کردیم و با تحریمِ آن‌ها به ایشان ستم نورزیدیم، بلکه خودِ آنان به خویشتن ستم می‌کردند و ما در نتیجهٔ آن، برخی چیزها را بر آنان تحریم کردیم؛ یعنی آن چیزها پیش‌تر برایشان حلال و مجاز بود، ولی آنان بر خود ستم کردند و پروردگارشان را نافرمانی نمودند، و ما نیز به کیفر این کار، با حرام ساختنِ آن نعمت‌ها مجازاتشان کردیم؛ همان‌گونه که خدای سبحان در جایی دیگر فرمود: « فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هٰادُوا حَرَّمْنٰا عَلَيْهِمْ طَيِّبٰاتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ» (پس به‌سبب ستمی از کسانی که یهودی شدند، چیزهای پاکیزه‌ای را که برایشان حلال شده بود بر آنان حرام کردیم...) تا آخر آیه. و اگر آنان پس از همهٔ این‌ها به‌سوی پروردگارشان بازمی‌گشتند و از گناهانشان توبه می‌کردند، خدا توبه‌شان را می‌پذیرفت و آن ممنوعیت را از آنان برمی‌داشت و آنچه را منعشان کرده بود دوباره برایشان حلال می‌کرد؛ چراکه او بسیار آمرزنده و مهربان است.