تفسیر آیه ۴۹ سوره حجر با معنی | تفسیر روان المیزان

خدای متعال می‌فرماید: « نَبِّئْ عِبٰادِي أَنِّي أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِيمُ وَ أَنَّ عَذٰابِي هُوَ الْعَذٰابُ الْأَلِيمُ » (به بندگانم خبر ده که بی‌گمان من همان بسیار آمرزندهٔ مهربانم، و اینکه عذاب من، همان عذاب دردناک است). بنا بر آنچه سیاق آیات نشان می‌دهد، مراد از « عِبٰادِي » (بندگانم) همهٔ بندگان است؛ و به سخن برخی از مفسران اعتنایی نمی‌شود که گفته‌اند مراد از آنان، همان پرهیزگارانی هستند که پیش‌تر یاد شدند یا بندگانِ خالص‌شده (مُخلَصین).

تأکید هر دو جمله با اسمیه بودن، حرف «إنّ»، ضمیر فصل و لام در خبر، نشان می‌دهد که صفات یادشده در آن دو—یعنی آمرزش، رحمت و دردناکیِ عذاب—در معنای خود به نهایت رسیده‌اند؛ بدان پایه که به هیچ اندازه‌ای درنمی‌آیند و هیچ چیز دیگری با آن‌ها سنجیده نمی‌شود. ازاین‌رو هیچ آمرزش یا رحمتی نیست مگر اینکه ممکن است مانعی برایش فرض شود که مانع از فرستادن آن گردد، یا اندازه‌گذاری باشد که آن را اندازه زند و محدود کند؛ اما خدای سبحان چنان حکم می‌راند که هیچ پی‌گیرنده‌ای برای حکمش نیست و هیچ مانعی در برابرش تاب نمی‌آورد. پس هیچ چیزی جلوی تحقق آمرزش و رحمتش را نمی‌گیرد و هیچ امری آن دو را محدود نمی‌سازد، مگر آنکه خودِ او—که والا و شکست‌ناپذیر است—چنین بخواهد. بنابراین هیچ‌کس نباید با تکیه بر مانع یا بازدارنده‌ای، از آمرزش او ناامید شود یا از گشایش (رَوْح) و رحمتش قطع امید کند، مگر آنکه از خودِ خداوند متعال بیم داشته باشد؛ همان‌گونه که فرمود: «لاٰ تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَهِ اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ وَ أَنِيبُوا إِليٰ رَبِّكُمْ» (از رحمت خدا ناامید نشوید که خدا همهٔ گناهان را می‌آمرزد؛ زیرا او همان بسیار آمرزندهٔ مهربان است، و به سوی پروردگارتان بازگردید؛ زمر: ۵۴).

تفسیر آیهٔ ۴۹ سورهٔ حجر

تفسیر این آیه در المیزان

بحث روایی

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیرهای دیگر