تفسیر آیهٔ ۴۸ سورهٔ حجر

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۴۷ و ۴۸ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ نَزَعْنٰا مٰا فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْوٰاناً عَليٰ سُرُرٍ مُتَقٰابِلِينَ » (و آنچه از کینه در سینه‌هایشان بود برکندیم، در حالی که برادرانه بر تخت‌ها روبه‌روی یکدیگرند) تا پایان دو آیه [حجر: ۴۷-۴۸]. «غِلّ» به معنای کینه است، و گفته شده: کینه و حسدی است که در سینه جای دارد و انسان را به آسیب رساندن به دیگری برمی‌انگیزد. «سُرُر» جمع «سریر» (تخت) است، و «نَصَب» به معنای رنج و درماندگیِ واردشده از بیرون است.

خدای متعال در این دو آیه، حال و روز پرهیزگاران را در شادکامی و سعادتشان به هنگام ورود به بهشت وصف می‌کند. با وجود نعمت‌های فراوان بهشت، تنها این ویژگی‌ها را به‌طور خاص یاد کرد؛ چراکه به اقتضای این مقام، هدفْ بیان این نکته است که آنان از آنچه گمراهان بدان گرفتار شدند (یعنی تباهی سعادت و از دست رفتن سروری و کرامت) در سلامت و امنیتِ کامل‌اند. ازاین‌رو یادآور شد که آنان نخست از سوی درونِ خود در امنیت‌اند، زیرا خداوند هرگونه کینه و حسد را از سینه‌هایشان برکنده است و هیچ‌یک از آنان نسبت به دیگری قصد بدی ندارد، بلکه برادرانی هستند که روبه‌روی هم بر تخت‌ها جای گرفته‌اند (و این روبه‌رو نشستن معنایی دارد که به خواست خدای متعال در بحث روایی خواهد آمد). همچنین آنان از جهت سبب‌ها و عوامل بیرونی در امنیت‌اند؛ پس هیچ رنج و خستگی‌ای هرگز به ایشان نمی‌رسد. افزون بر این، از سوی پروردگارشان نیز در امن و سلامت‌اند؛ ازاین‌رو هرگز از بهشت رانده نخواهند شد. بنابراین، از هر سو و جهتی سعادت و کرامت دارند، و هرگز از هیچ سمتی نگون‌بختی، سستی و رنجی آنان را فرا نمی‌گیرد و بدانان نمی‌رسد؛ نه از درون خودشان، نه از سوی دیگر آفریدگان خدا، و نه از جانب پروردگارشان.