تفسیر آیهٔ ۳۱ سورهٔ حجر

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۳۰ و ۳۱ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « فَسَجَدَ الْمَلاٰئِكَهُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ إِلاّٰ إِبْلِيسَ أَبيٰ أَنْ يَكُونَ مَعَ السّٰاجِدِينَ » (پس فرشتگان همگی یکسره سجده کردند، مگر ابلیس که از اینکه همراه سجده‌کنندگان باشد سر باز زد)؛ واژهٔ «أَجْمَعُونَ» تأکیدی در پی تأکید است تا شمول آن را شدت بخشد، و مراد آن است که فرشتگان چنان برای او سجده کردند که حتی یک تن از آنان باقی نماند. در این میان ابلیس استثنا شد، در حالی که او از فرشتگان نبود؛ زیرا خدای متعال می‌فرماید: «كٰانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ» (او از جن بود و از فرمان پروردگارش سرپیچید؛ کهف: ۵۰). اما سخنِ کسی که گفته است: «گروهی از فرشتگان «جن» نامیده می‌شدند و ابلیس از آنان بود»، یا اینکه «جن به معنای پوشیدگی است، پس فرشتگان و غیر آنان را در بر می‌گیرد»، سخنی است که نباید بدان اعتنا کرد. پیش از این در تفسیر سورهٔ اعراف سخنی دربارهٔ چراییِ شمول فرمان سجده نسبت به ابلیس ــ با اینکه از فرشتگان نبود ــ گذشت، و معنای این دو آیه روشن است.

تفسیر آیه‌های ۲۸ تا ۳۳ با هم

پیش‌تر در تفسیر سوره‌های بقره و اعراف در همین کتاب، سخنی دربارهٔ معنای سجده بر آدم، فرمان یافتن فرشتگان و ابلیس به این کار، اطاعت فرشتگان و سرپیچی ابلیس از آن گذشت که در این زمینه سودمند است. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۳۱ و ۳۲ با هم

از اینجا برای اهل دقت و هوشمندی روشن می‌شود که سرپیچیِ ابلیس از سجده، در واقع خودداریِ او از فروتنی در برابر نوع انسان، کار برای سعادت او و یاری‌رساندن به وی در رسیدن به کمالِ مطلوب بود؛ درست برعکسِ آنچه از فرشتگان سر زد. او با سر باز زدن از سجده، از جمع فرشتگان بیرون رفت، چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: « مٰا لَكَ أَلاّٰ تَكُونَ مَعَ السّٰاجِدِينَ » (تو را چه شده که همراه سجده‌کنندگان نیستی؟)؛ و بدین ترتیب، دشمنی با نوع انسان و بیزاری از آنان را تا زمانی که زنده و پایدارند، یا برای همیشه، آشکار ساخت.