تفسیر آیهٔ ۳۲ سورهٔ حجر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ يٰا إِبْلِيسُ مٰا لَكَ أَلاّٰ تَكُونَ مَعَ السّٰاجِدِينَ » (فرمود: ای ابلیس، تو را چه شده است که همراه سجده‌کنندگان نیستی؟)؛ عبارت « مٰا لَكَ » مبتدا و خبر است، یعنی: چه پیشامدی برای تو رخ داده است؟ و سخن او: « أَلاّٰ تَكُونَ » از قبیل نزع خافض (حذف حرف اضافه) است و در تقدیر «في أن لا تكون مع الساجدين» (در اینکه همراه سجده‌کنندگان نباشی) بوده که مراد از سجده‌کنندگان همان فرشتگان‌اند؛ و خلاصهٔ معنا چنین است:

«مَا بَالُكَ لَمْ تَسْجُدْ؟»؛ تو را چه شده است که سجده نکردی؟

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲۸ تا ۳۳ با هم

پیش‌تر در تفسیر سوره‌های بقره و اعراف در همین کتاب، سخنی دربارهٔ معنای سجده بر آدم، فرمان یافتن فرشتگان و ابلیس به این کار، اطاعت فرشتگان و سرپیچی ابلیس از آن گذشت که در این زمینه سودمند است. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۳۱ و ۳۲ با هم

از اینجا برای اهل دقت و هوشمندی روشن می‌شود که سرپیچیِ ابلیس از سجده، در واقع خودداریِ او از فروتنی در برابر نوع انسان، کار برای سعادت او و یاری‌رساندن به وی در رسیدن به کمالِ مطلوب بود؛ درست برعکسِ آنچه از فرشتگان سر زد. او با سر باز زدن از سجده، از جمع فرشتگان بیرون رفت، چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: « مٰا لَكَ أَلاّٰ تَكُونَ مَعَ السّٰاجِدِينَ » (تو را چه شده که همراه سجده‌کنندگان نیستی؟)؛ و بدین ترتیب، دشمنی با نوع انسان و بیزاری از آنان را تا زمانی که زنده و پایدارند، یا برای همیشه، آشکار ساخت.