تفسیر آیهٔ ۲۲ سورهٔ حجر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ أَرْسَلْنَا الرِّيٰاحَ لَوٰاقِحَ فَأَنْزَلْنٰا مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً فَأَسْقَيْنٰاكُمُوهُ وَ مٰا أَنْتُمْ لَهُ بِخٰازِنِينَ » (و بادها را باردارکننده فرستادیم، سپس از آسمان آبی فرو فرستادیم و شما را با آن سیراب کردیم، در حالی که شما اندوزندهٔ آن نیستید). واژهٔ «لواقح» جمع «لاقحه» و از ریشهٔ «لَقْح» (به فتح لام و سکون قاف، یعنی بارور ساختن) است. گفته می‌شود: «لقح النخل لقحا»؛ یعنی گرده (لقاح با فتح لام) را که همان شکوفهٔ درختان خرمای نر است بر ماده‌ها نهاد تا بارور شوند و خرما به بار آورند. و در پژوهش‌های نوینِ گیاه‌شناسی به اثبات رسیده است که قانون جفت‌بودن (زوجیت) در همهٔ گیاهان جریان دارد و در آنها نرینگی و مادینگی هست؛ و بادها هنگام وزش خود، ذراتی از نطفهٔ نرها را برمی‌دارند و ماده‌ها را با آن بارور می‌سازند؛ و این همان است که خدای متعال می‌فرماید: « وَ أَرْسَلْنَا الرِّيٰاحَ لَوٰاقِحَ » (و بادها را باردارکننده فرستادیم).

و فرمودهٔ خدا: « فَأَنْزَلْنٰا مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً فَأَسْقَيْنٰاكُمُوهُ » (پس از آسمان آبی فرو فرستادیم و شما را با آن سیراب کردیم)، اشاره به بارانی است که از ابرها می‌بارد. و پژوهش‌های علمی جدید این حقیقت را مسلم دانسته‌اند که آب موجود در کرهٔ زمین از باران‌هایی سرچشمه می‌گیرد که از آسمان بر آن باریده است؛ بر خلاف باور پیشینیان که می‌پنداشتند آب، کره‌ای ناقص است که کرهٔ زمین را به صورت ناقص احاطه کرده و یکی از عناصر چهارگانه (آب، باد، خاک و آتش) به شمار می‌رود.

این آیه که در بخش نخستش، « وَ أَرْسَلْنَا الرِّيٰاحَ لَوٰاقِحَ » (و بادها را باردارکننده فرستادیم)، مسئلهٔ زوجیت و گرده‌افشانی در گیاهان را اثبات می‌کند، و در بخش دومش، « فَأَنْزَلْنٰا مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً فَأَسْقَيْنٰاكُمُوهُ » (پس از آسمان آبی فرود آوردیم و شما را از آن سیراب کردیم)، بیان می‌دارد که آب‌های موجود و ذخیره‌شده در زمین به باران‌ها بازمی‌گردند، و نیز این سخن پیشین خدای متعال:

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۹ و ۲۲ با هم

« وَ أَنْبَتْنٰا فِيهٰا مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْزُونٍ » (و در آن از هر چیز سنجیده‌ای رویاندیم) — که آشکارا نشان می‌دهد وزن و سنجیدگی تأثیری ویژه در رویاندن و پرورش گیاهان دارد — همگی از دستاوردهای گران‌بهای علمی هستند که قرآن کریم در بیان آن‌ها بر پژوهش‌های علمی پیشی گرفته است؛ و این حقایق یا هم‌ردیف معجزه‌اند یا خودْ عینِ معجزه‌اند.