تفسیر آیهٔ ۲۳ سورهٔ حجر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ إِنّٰا لَنَحْنُ نُحْيِي وَ نُمِيتُ وَ نَحْنُ الْوٰارِثُونَ » (و ماییم که زنده می‌کنیم و می‌میرانیم، و ماییم که وارثیم). این کلام برای انحصار آمده و در پی بیان این است که همهٔ تدبیر تنها به او بازمی‌گردد. نعمت‌هایی که تا اینجا برشمرد — مانند آسمان با برج‌هایش، زمین با کوه‌های استوارش، رویاندن هر چیزِ سنجیده، قرار دادن مایه‌های معیشت، فرستادن بادهای باردارکننده و فرود آوردن آب از آسمان — تنها هنگامی به‌صورت نظامی استوار بر حکمت و علم سامان می‌پذیرد که حیات، مرگ و رستاخیز به آن ضمیمه شود. از آنجا که چه بسا گمان می‌رفت بخشی از مرگ و زندگی به دست خدای متعال نباشد، کلام را تأکید کرد و برای نفی این پندار، آن را در قالب حصر آورد.

سپس فرمود: « وَ نَحْنُ الْوٰارِثُونَ » (و ماییم که وارثیم)؛ یعنی ماییم که پس از میراندن شما باقی می‌مانیم و در بهره‌های زندگی که به شما بخشیده بودیم تصرف می‌کنیم. گویی خدای متعال می‌فرماید: تدبیر کار شما با ماست و ما بر شما احاطه داریم؛ پس از آنکه نبودید شما را زنده می‌کنیم، پس ما پیش از شماییم؛ و شما را می‌میرانیم و از شما ارث می‌بریم، پس ما پس از شماییم.