تفسیر آیهٔ ۵۱ سورهٔ ابراهیم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « لِيَجْزِيَ اللّٰهُ كُلَّ نَفْسٍ مٰا كَسَبَتْ إِنَّ اللّٰهَ سَرِيعُ الْحِسٰابِ » (تا خدا به هر کسی آنچه را به دست آورده است جزا دهد، بی‌تردید خدا در حسابرسی سریع است)؛ معنای این آیه روشن است؛ و آیه در ظاهر خود دلالت دارد بر اینکه آنچه هر کسی به عنوان جزا دریافت می‌کند، عینِ همان کار خوب یا بدی است که انجام داده، هرچند صورتِ آن تغییر یافته باشد؛ بنابراین از آیاتی است که نشان می‌دهد آنچه در روز قیامت به انسان‌ها می‌رسد، بازتاب و نتیجهٔ کارهای خودشان است.

بنابراین، این آیه نخست معنای پاداش و کیفر را در روز جزا تفسیر می‌کند، و دوم معنای انتقام خدای متعال را در آن روز روشن می‌سازد؛ و اینکه چنین انتقامی از قبیل مجازات کردنِ مجرم نافرمان برای فرونشاندن خشم و تشفّی خاطر نیست، بلکه پیوستنِ پیامد و مقتضای عملِ مجرم به خود اوست، یا اگر بخواهی بگو رساندن عینِ آنچه گناهکار کسب کرده به خود او است.

علت‌آوری برای این پاداش و کیفر—که در روز قیامت واقع می‌شود—با سخن خدای متعال که: « إِنَّ اللّٰهَ سَرِيعُ الْحِسٰابِ » (بی‌گمان، خدا در حسابرسی سریع است)، اشاره به این دارد که جزا بدون هیچ فاصله و مهلتی واقع می‌شود؛ جز این‌که ظرف آشکار شدنش تنها همان روز است و بس. یا این‌که اشاره دارد حکم به جزا و ثبت آن، هم‌زمان با انجام عمل صورت می‌پذیرد و تحقق عینی‌اش در روز قیامت خواهد بود؛ و سرانجامِ هر دو وجه در حقیقت یکی است.