تفسیر آیهٔ ۴۳ سورهٔ ابراهیم

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۴۲ و ۴۳ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لاٰ تَحْسَبَنَّ اللّٰهَ غٰافِلاً عَمّٰا يَعْمَلُ الظّٰالِمُونَ » (و هرگز مپندار که خدا از آنچه ستمکاران انجام می‌دهند بی‌خبر است) تا پایان این دو آیه [ابراهیم: ۴۲-۴۳]. در زبان عربی گفته می‌شود:

«شخص بصره» یعنی چشمش بی‌حرکت ماند، به گونه‌ای که پلکش بر هم نمی‌خورد؛ و گفته می‌شود «بعير مهطع» زمانی که شتر گردنش را راست کند و بالا بگیرد، و «هطع» و «أهطع» به یک معناست؛ و گفته می‌شود «أقنع رأسه» هرگاه سرش را بالا ببرد؛ و این سخن که «لا يرتد إليهم طرفهم» بدین معناست که از شدت هراسِ آنچه می‌بینند، حتی توان پلک‌زدن هم ندارند؛ و فرمودهٔ «و أفئدتهم هواء» یعنی دل‌هایشان به سبب هول و وحشتِ آن موقعیت، از عقل و چاره‌اندیشی تهی گشته، یا اینکه دل‌هایشان از جا کنده و پریشان شده است.

معنای آیه چنین است: با دیدن بهره‌مندی ستمکاران، فرو رفتنشان در رفاه و خوش‌گذرانی زندگی و فسادشان در زمین، هرگز گمان مبر و مپندار که خدا از کارهای آنان غافل است؛ بلکه خدا تنها به آنان مهلت می‌دهد و کیفرشان را تا روزی به تأخیر می‌اندازد که در آن، چشم‌هایشان از وحشت خیره می‌ماند و پلک نمی‌زند، در حالی که گردن کشیده‌اند، سرهای خویش را بالا گرفته‌اند، توان بر هم نهادن پلک‌های خود را ندارند و دل‌هایشان از شدت هراس روز قیامت، مبهوت و از هر راه چاره و تدبیری تهی است. در این آیه، هشداری بیم‌دهنده به ستمکاران و مایهٔ دلداری و تسلی برای دیگران است.