تفسیر آیهٔ ۸۹ سورهٔ یوسف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

در این هنگام، وعده و تقدیر الهی تحقق یافت که یوسف و برادرش را بلندمرتبه سازد و دیگر فرزندان یعقوب را به سزای ستمشان در برابر او فرودست گرداند. از این رو، یوسف (ع) درنگ نکرد و با این سخن به آنان پاسخ داد: « هَلْ عَلِمْتُمْ مٰا فَعَلْتُمْ بِيُوسُفَ وَ أَخِيهِ » (آیا دانستید با یوسف و برادرش چه کردید؟) و خود را به آنان شناساند. در حالی که او (ع) می‌توانست در طول این مدتِ نه‌چندان کوتاه، پدر و برادرانش را از جایگاه خود و اقامتش در مصر باخبر سازد، اما خدای پاک و منزه خواست که برادرانش را به همراه برادرِ مورد حسادتشان در برابر او در جایگاه خواری و درماندگی بنشاند، در حالی که خود بر اورنگ عزت تکیه زده است.

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ هَلْ عَلِمْتُمْ مٰا فَعَلْتُمْ بِيُوسُفَ وَ أَخِيهِ إِذْ أَنْتُمْ جٰاهِلُونَ » (گفت: آیا دانستید با یوسف و برادرش چه کردید، آن‌گاه که نادان بودید؟).
معمولاً خطاکار و مجرم را با تعبیرهایی چون «آیا دانستی؟»، «آیا خبر داری؟»، «آیا دیدی؟» و مانند آن مخاطب قرار می‌دهند—با اینکه او به کار خود آگاه است—تا کیفر عملش و فرجام شوم گناهش را به یاد او آورند؛ اما یوسف (ع) به دنبال این پرسشِ خود بی‌درنگ فرمود: « إِذْ أَنْتُمْ جٰاهِلُونَ » (آن‌گاه که نادان بودید)، و با این سخن عذری را به آنان تلقین کرد و راه پوزش را پیش پایشان گذاشت.

بنابراین، سخن او: « هَلْ عَلِمْتُمْ مٰا فَعَلْتُمْ بِيُوسُفَ وَ أَخِيهِ » (آیا دانستید با یوسف و برادرش چه کردید؟)، تنها یادآوریِ کردارشان با آن دو است بدون هیچ سرزنش و بازخواستی، تا منّت و بخشش الهی را بر خود و برادرش به آنان بنمایاند؛ و این از جوانمردی شگفت‌انگیز یوسف (ع) است، و به راستی چه جوانمردی والایی!