تفسیر آیهٔ ۸۱ سورهٔ یوسف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « اِرْجِعُوا إِليٰ أَبِيكُمْ فَقُولُوا يٰا أَبٰانٰا إِنَّ ابْنَكَ سَرَقَ وَ مٰا شَهِدْنٰا إِلاّٰ بِمٰا عَلِمْنٰا وَ مٰا كُنّٰا لِلْغَيْبِ حٰافِظِينَ » (به سوی پدرتان بازگردید و بگویید: ای پدر، پسرت دزدی کرد، و ما جز به آنچه دانستیم گواهی ندادیم و پاسدار نهان نبودیم). گفته شده است مراد از « وَ مٰا شَهِدْنٰا إِلاّٰ بِمٰا عَلِمْنٰا » این است که ما در این گواهی‌مان: « إِنَّ ابْنَكَ سَرَقَ » (پسرت دزدی کرد)، جز به آنچه از دزدیِ او می‌دانستیم گواهی ندادیم. و گفته شده مراد این است که نزد عزیز گواهی ندادیم که دزد به سبب دزدی‌اش بازداشت و برده می‌شود، مگر بر اساس آنچه از حکمِ این مسئله می‌دانستیم. و گفته شده آنان این سخن را زمانی گفتند که یعقوب به ایشان گفت: «آن مرد از کجا می‌دانست که دزد به سبب دزدی‌اش گرفته و برده می‌شود؟ او این حکم را فقط از سخنِ شما فهمید!». و از این دو معنا، معنای نخست به سیاقِ آیات نزدیک‌تر است.

و سخنِ خداوند: « وَ مٰا كُنّٰا لِلْغَيْبِ حٰافِظِينَ »؛ گفته شده یعنی ما نمی‌دانستیم که پسرت در آینده دزدی می‌کند تا گرفتار شود و به بردگی درآید، بلکه بر ظاهرِ حال تکیه می‌کردیم؛ و اگر چنین چیزی را می‌دانستیم، هرگز به همسفر کردنِ او با خود پیش‌قدم نمی‌شدیم و آن پیمانِ استوار را به گردن نمی‌گرفتیم.

و حق این است که مراد از غیب، دزد بودنِ او با وجودِ بی‌خبریِ آنان از آن است. معنای آیه چنین است: پسرت دزدی کرد، و ما دربارهٔ کیفرِ دزدی جز به آنچه می‌دانستیم گواهی ندادیم؛ و نمی‌دانستیم که او جام را دزدیده است و به سبب آن بازداشت خواهد شد تا از آن شهادت [دربارهٔ کیفر دزد] خودداری کنیم؛ چراکه هرگز چنین گمانی دربارهٔ او نمی‌بردیم.