تفسیر آیهٔ ۱۴ سورهٔ یوسف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالُوا لَئِنْ أَكَلَهُ الذِّئْبُ وَ نَحْنُ عُصْبَهٌ إِنّٰا إِذاً لَخٰاسِرُونَ » (گفتند: اگر با وجود اینکه ما گروهی نیرومندیم گرگ او را بخورد، در آن صورت قطعاً زیانکاریم).
آنان خود را در برابر پدر به نادانی زدند، گویی جز این نفهمیده‌اند که پدر به آن‌ها اطمینان دارد ولی فقط می‌ترسد که در هنگام غفلتشان گرگ او را بخورد؛ از این رو سخن او را مانند کسی که چیزی را به شگفتی انکار می‌کند رد کردند، و برای آرامش خاطر او گفتند که گروهی نیرومند، پشتیبانِ هم و دارای قدرت و صلابت‌اند. و به خدا سوگند یاد کردند که اگر با بودنِ چنین گروهی، گرگ او را بخورد، این نشانهٔ زیانکاریِ حتمی آنان است و آنان هرگز زیانکار نخواهند بود. سوگندِ آنان — چنان‌که «لام» قسم بر آن دلالت دارد — تنها برای آن بود که خاطر پدر را آرام کنند و اندوهش را ببرند تا مانعِ بردنِ یوسف نشود؛ و این شیوه‌ای رایج در سخن است. «و في الكلام وعد ضمني منهم له أنهم لن يغفلوا» (و در این سخن، وعده‌ای ضمنی از سوی آنان به پدر است که هرگز غفلت نخواهند ورزید)؛ اما یک روز هم درنگ نکردند تا آنکه در سوگندی که یاد کرده بودند خود را تکذیب نمودند و در وعده‌ای که داده بودند خلف وعده کردند، آن‌گاه که گفتند: « يٰا أَبٰانٰا إِنّٰا ذَهَبْنٰا نَسْتَبِقُ وَ تَرَكْنٰا يُوسُفَ عِنْدَ مَتٰاعِنٰا فَأَكَلَهُ الذِّئْبُ » (ای پدر، ما رفتیم تا با هم مسابقه دهیم و یوسف را نزد کالای خود گذاشتیم، پس گرگ او را خورد) تا آخر آیه.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۳ و ۱۴ با هم

[امام (ع)] فرمود: پس تقدیر و قضای الهی و فرمانِ نافذش دربارهٔ یعقوب، یوسف و برادرانش چیره گشت؛ چندان که نه یعقوب توانست بلا را از خود دفع کند و نه یوسف و دیگر فرزندانش. پس یوسف را به آنان سپرد، در حالی که از این کار کراهت داشت و از جانب خداوند دربارهٔ یوسف انتظار بلا را می‌کشید.