تفسیر آیهٔ ۱۱۱ سورهٔ یوسف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « لَقَدْ كٰانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَهٌ لِأُولِي الْأَلْبٰابِ » (قطعاً در سرگذشت آنان برای صاحبان خرد عبرتی است) تا پایان آیه. راغب گفته است: ریشهٔ «عَبْر»، گذشتن از حالی به حالی است؛ امّا «عبور» ویژهٔ گذشتن از آب است — تا آنجا که می‌گوید: — و «اعتبار» و «عبرت»، حالتی است که به واسطهٔ آن، از شناختِ امرِ مشاهده‌شده به آنچه مشاهده‌نشده پی برده می‌شود. خدای متعال می‌فرماید:

«إِنَّ فِي ذٰلِكَ لَعِبْرَهً» (بی‌گمان در این [ماجرا] عبرتی است). پایان سخن راغب.

ضمیر در «قَصَصِهِم» (سرگذشتشان) به پیامبران بازمی‌گردد که یکی از آنان یوسف، صاحب داستان در این سوره است؛ و این احتمال نیز داده شده است که به یوسف و برادرانش بازگردد. معنا چنین است: سوگند می‌خورم که قطعاً در سرگذشت پیامبران یا در سرگذشت یوسف و برادرانش، برای صاحبان خرد عبرتی بود؛ و داستانِ یادشده در این سوره، سخنی بربافته و دروغین نبود، بلکه تصدیقِ کتابی است که پیش روی قرآن است و آن تورات است که این داستان در آن آمده است، یعنی تورات موسی (ع).

و سخن پروردگار: « وَ تَفْصِيلَ كُلِّ شَيْءٍ » (و روشنگریِ هر چیزی) تا پایان آیه، یعنی بیان و جداسازیِ هر چیزی از اموری که مردم در دینشان به آن نیازمندند؛ همان دینی که بنیاد سعادت دنیا و آخرتشان بر آن استوار است. و این کتاب، هدایتی به سوی سعادت و رستگاری است، و رحمتی ویژه از سوی خدای پاک و منزه است برای مردمی که به آن ایمان می‌آورند؛ چراکه قرآن رحمتی الهی برای آنان است که با هدایتش، به راه راست رهنمون می‌شوند.