تفسیر آیهٔ ۹۹ سورهٔ هود

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ أُتْبِعُوا فِي هٰذِهِ لَعْنَهً وَ يَوْمَ الْقِيٰامَهِ بِئْسَ الرِّفْدُ الْمَرْفُودُ »؛ یعنی آنان از فرمان فرعون پیروی کردند، در نتیجه لعنتی از سوی خدا در این دنیا بدرقهٔ راهشان شد و از رحمت الهی دور و از ساحت قرب او رانده شدند. مصداق لعنتی که در پیِ آنان آمد غرق‌شدن است، یا این‌که حکم خدای متعال به دور ماندنشان از رحمت است که در کارنامهٔ اعمالشان ثبت شد؛ حکمی که غرق‌شدن و عذاب آخرت از آثار آن است.

و این سخن خدا که می‌فرماید: « وَ يَوْمَ الْقِيٰامَهِ بِئْسَ الرِّفْدُ الْمَرْفُودُ »؛ «رِفْد» به معنای بخشش و عطاست و معنای اصلی آن «کمک و یاری» است، و بخشش را از آن رو «رِفْد» و «مَرفود» نامیده‌اند که گیرنده را در برآوردن نیازهایش یاری می‌دهد. معنای آیه این است: و چه بد پیشکشی است آنچه در روز قیامت به آنان داده می‌شود؛ و آن همان آتشی است که در آن برافروخته می‌شوند. این آیه شبیه سخن دیگر خداوند در جایی دیگر است که می‌فرماید: «وَ أَتْبَعْنٰاهُمْ فِي هٰذِهِ الدُّنْيٰا لَعْنَةً وَ يَوْمَ الْقِيٰامَةِ هُمْ مِنَ الْمَقْبُوحِينَ» (قصص: ۴۲؛ و در این دنیا لعنتی بدرقهٔ راهشان ساختیم و روز قیامت از زشت‌رویان و رانده‌شدگانند).

و چه بسا در این آیه « يَوْمَ الْقِيٰامَهِ » ظرف زمان دانسته شود و متعلّق باشد به « أُتْبِعُوا » یا به واژهٔ بعدی؛

یعنی متعلّق باشد به « لَعْنَهً »، همانند تعبیر « فِي هٰذِهِ ». در این صورت معنا چنین می‌شود: خداوند در دنیا و آخرت لعنتی را در پیِ آنان آورد، یا این‌که خداوند لعنتِ دنیا و آخرت را بدرقهٔ راهشان کرد. سپس سخن از نو آغاز شده و آمده است: «بِئْسَ الرِّفْدُ الْمَرْفُودُ»؛ یعنی چه بد پیشکشی است آن لعنتی که در پی‌شان آمد، یا این تعقیب‌شدن با لعنت.