تفسیر آیهٔ ۶۰ سورهٔ هود

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

سپس خداوند فرجام شوم کارشان را با این سخن یادآور می‌شود: « وَ أُتْبِعُوا فِي هٰذِهِ الدُّنْيٰا لَعْنَهً وَ يَوْمَ الْقِيٰامَهِ » (و در این دنیا و روز قیامت، لعنتی در پیِ آنان نهاده شد)؛ یعنی خداوند در این جهان، لعنت و دوری از رحمت را به دنبالشان روانه کرد. مصداق این لعنت، یا عذابی است که در پیِ آنان آمد و دامانشان را گرفت، یا گناهان و بدی‌هایی است که تا دنیا پابرجاست به حساب آنان نوشته می‌شود؛ زیرا آنان رسم شرک و کفر را برای آیندگان پایه‌گذاری کردند؛ خدای متعال می‌فرماید: «وَ نَكْتُبُ مٰا قَدَّمُوا وَ آثٰارَهُمْ» (و آنچه را از پیش فرستاده‌اند و آثارشان را می‌نویسیم؛ یس: ۱۲).

و برخی گفته‌اند: معنایش این است که در این دنیا لعنتی در پی آنان آمد؛ به‌گونه‌ای که هر کس پس از آنان از حالشان باخبر شد، هر کس آثارشان را دید، و هر کس که پیامبرانِ بعد خبرشان را به او رساندند، همگی لعنتشان می‌کردند.

اما لعنت در روز قیامت، مصداقش همان عذاب جاودانی است که در آن روز دامنگیرشان می‌شود؛ چراکه روز قیامت تنها روز کیفر و پاداش است و بس.

و در پی‌آوردنِ سخن خود در آیه با عبارت « وَ أُتْبِعُوا » پس از « وَ أُتْبِعُوا »، لطافتی آشکار است.

و از این جمله تأیید می‌شود که مقصود از لعنتِ پیشین، لعنت و طردِ الهی است نه لعن و نفرینِ مردم؛ بنابراین از میان سه وجهِ گذشته، یکی از دو وجه نخست—به‌ویژه وجه دوم—مناسب‌تر است، نه وجه سوم.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۵۹ و ۶۰ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « أَلاٰ إِنَّ عٰاداً كَفَرُوا رَبَّهُمْ أَلاٰ بُعْداً لِعٰادٍ قَوْمِ هُودٍ » (هان! قوم عاد به پروردگارشان کفر ورزیدند؛ هان! دور باد عاد، قوم هود [از رحمت خدا]). یعنی «کفروا بربهم» (به پروردگارشان کفر ورزیدند)، پس کلمهٔ «ربّهم» به نزع خافض (حذف حرف جر) منصوب شده است. و این دومین چکیده‌ای است که به آن اشاره کردیم و با آن، چکیدهٔ نخست را خلاصه کرده است؛ بدین‌گونه که فرمودهٔ او: « أَلاٰ إِنَّ عٰاداً » در برابر وصف حالشان در آیهٔ « وَ تِلْكَ عٰادٌ جَحَدُوا » (و این قوم عاد بودند که انکار کردند...) قرار می‌گیرد، و عبارتِ « أَلاٰ بُعْداً لِعٰادٍ » (هان! دور باد قوم عاد...) در برابر فرمودهٔ او: « وَ أُتْبِعُوا فِي هٰذِهِ الدُّنْيٰا لَعْنَهً » (و در این دنیا لعنتی بدرقهٔ راهشان شد...) واقع می‌شود.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۵۰ تا ۶۰ با هم

و در روایتی از امامان (ع) آمده است: «سرزمینِ قوم عاد در صحرا و بادیه بود، و کِشتزارها و نخلستان‌های فراوان، و عمرهایی طولانی و قامت‌هایی کشیده و بلند داشتند، ولی به بت‌پرستی روی آوردند؛ پس خدای متعال هود را به‌سویشان برانگیخت تا آنان را به تسلیم در برابر خدا (اسلام) و کنار گذاشتنِ همتایان [و بت‌ها] فراخوانَد، اما آنان سر باز زدند و به هود ایمان نیاوردند و او را آزردند؛ ازاین‌رو آسمانْ هفت سال بارانش را از آنان بازداشت تا دچار قحطی شدند...» تا پایان حدیث. ادامه در متن کامل