تفسیر آیهٔ ۳۹ سورهٔ هود

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ يَأْتِيهِ عَذٰابٌ يُخْزِيهِ وَ يَحِلُّ عَلَيْهِ عَذٰابٌ مُقِيمٌ » (به‌زودی خواهید دانست چه کسی عذابی خوارکننده به سراغش می‌آید و عذابی پایدار بر او فرود می‌آید). سیاق کلام اقتضا می‌کند که عبارت « فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ » (به‌زودی خواهید دانست) نتیجه و فرع بر جملهٔ شرطیهٔ پیشین، یعنی « إِنْ تَسْخَرُوا مِنّٰا فَإِنّٰا نَسْخَرُ مِنْكُمْ » (اگر ما را مسخره کنید، ما نیز شما را مسخره می‌کنیم) باشد و همین جملهٔ نتیجه، متنِ همان تمسخری باشد که نوح (ع) به کار برد. همچنین عبارت « مَنْ يَأْتِيهِ عَذٰابٌ يُخْزِيهِ » و ادامهٔ آن، متعلقِ «تَعْلَمُونَ» و معلومِ این علم (آنچه دانسته می‌شود) باشد.

معنای سخن این است: اگر ما را مسخره کنید، ما نیز شما را مسخره می‌کنیم و به شما می‌گوییم: به‌زودی خواهید دانست عذاب دامنگیر چه کسی می‌شود، ما یا شما؟ و این مسخره کردنی با سخن حق و راستین است.

مراد از فرمودهٔ او: « مَنْ يَأْتِيهِ عَذٰابٌ يُخْزِيهِ » (چه کسی عذابی خوارکننده به سراغش می‌آید)، عذاب ریشه‌کن‌کننده در دنیاست؛ یعنی همان غرق‌شدنی که خوار و ذلیلشان کرد. و مراد از این گفته که « وَ يَحِلُّ عَلَيْهِ عَذٰابٌ مُقِيمٌ » — یعنی عذابی ثابت، پیوسته و جدانشدنی بر او فرود می‌آید — همان عذاب آتش در آخرت است. دلیل بر آنچه گفتیم — که عذاب نخست عذاب دنیا و عذاب دوم عذاب آخرت است — تقابل میان آن دو، تکرار واژهٔ «عذاب» به‌صورت نکره (ناشناس) در لفظ، و توصیفِ اولی به خوارکنندگی و دومی به پایداری است.

گاه برخی عبارت « فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ » را جمله‌ای کامل و بدون ذکر متعلقِ علم گرفته‌اند و عبارت « مَنْ يَأْتِيهِ عَذٰابٌ يُخْزِيهِ » و ادامهٔ آن را آغاز سخنی تازه از سوی نوح دانسته‌اند؛ در حالی که این برداشت از سیاقِ آیه دور است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۳۶ تا ۴۰ با هم

می‌گویم: این روایت با وجود طولانی بودنش، ارتباط مستقیمی با تفسیر ندارد؛ جز آن‌که ما آن را به عنوان نمونه‌ای از روایات فراوانی آوردیم که در این معانی از طرق شیعه و اهل‌سنت نقل شده است، تا کمکی برای فهم داستان‌های این آیات از طریق روایات باشد. ادامه در متن کامل