تفسیر آیهٔ ۱ سورهٔ عصر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ الْعَصْرِ ». این عبارت، سوگند به عصر است؛ و با توجه به مضمون دو آیهٔ بعد—که زیانکاری همهٔ جهان انسانیت را فرا گرفته است، مگر کسی که از حق پیروی کند و بر آن شکیبایی ورزد (یعنی همان مؤمنان شایسته‌کردار)—مناسب‌تر آن است که مقصود از عصر، روزگار پیامبر (ص) باشد؛ یعنی عصر طلوع اسلام بر جامعهٔ بشری و پیروزی حق بر باطل.

و برخی گفته‌اند: مراد از آن، وقت عصر یعنی بخش پایانی روز است، به سبب دلالت و نشانه‌ای که در بر دارد بر تدبیر ربوبی، با رفتن روز، فرا رسیدن شب و رخت بربستن چیرگی خورشید. و گفته شده: مراد از آن، نماز عصر است که همان «نماز میانه» (صلاة وسطی) و برترینِ نمازهای واجب روزانه است. و گفته شده: مراد، شب و روز است که به آن‌ها «عصران» می‌گویند. و نیز گفته‌اند: مقصود، دهر (روزگار) است به سبب رخدادهای شگفتی که در آن جریان دارد و بر قدرت ربوبی دلالت می‌کند؛ و اقوالی دیگر از این دست.

در برخی روایات آمده است که مراد از «عصر»، زمان ظهور حضرت مهدی (ع) است؛ زیرا در آن دوران، حق به صورت کامل بر باطل آشکار و پیروز می‌شود.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۳ با هم

و در کتاب «الدر المنثور»، ابن‌مردویه از ابن‌عباس روایت کرده است که دربارهٔ فرمودهٔ خداوند: « وَ الْعَصْرِ إِنَّ الْإِنْسٰانَ لَفِي خُسْرٍ » (سوگند به عصر، که بی‌تردید انسان در زیان است) گفت: منظور، ابوجهل بن هشام است؛ و دربارهٔ « إِلاَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ » (مگر کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده‌اند) از علی و سلمان یاد کرد.