تفسیر آیهٔ ۵۴ سورهٔ یونس

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لَوْ أَنَّ لِكُلِّ نَفْسٍ ظَلَمَتْ مٰا فِي الْأَرْضِ لاَفْتَدَتْ بِهِ » (و اگر برای هر کسی که ستم کرده است آنچه در زمین است فراهم می‌بود، قطعاً آن را برای رهایی خود فدیه می‌داد) تا پایان آیه؛ اشاره به شدتِ عذاب و اهمیت نجات از آن در نظرِ ستمکاران دارد. و «إسرار الندامه» به معنای پنهان داشتنِ پشیمانی است؛ یعنی کتمان کردنِ آن از بیم شماتت و سرزنش دیگران و مانند آن است. و ظاهر امر نشان می‌دهد که مقصود از داوری (قضا) و عذاب در این آیه، همان داوری و عذاب دنیوی است و نه غیر آن.

بحث روایی

و در همان کتاب، با سندِ خویش از حسن بن موسی خشاب، از مردی، از حماد بن عیسی از کسی که از امام صادق (ع) روایت کرده، آمده است که گفت: از آن حضرت دربارهٔ سخن خدای تبارک و تعالی پرسیده شد: « وَ أَسَرُّوا النَّدٰامَهَ-لَمّٰا رَأَوُا الْعَذٰابَ » (و هنگامی که عذاب را دیدند، پشیمانیِ خود را پنهان داشتند). راوی گفت: به ایشان عرض شد: پنهان داشتن پشیمانی چه سودی برایشان دارد در حالی که درونِ عذابند؟ فرمود: از شماتتِ (سرزنش و شادکامیِ) دشمنان ناخشنود بودند.