تفسیر آیهٔ ۵۰ سورهٔ یونس

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و از آنجا که سخن آنان: « مَتيٰ هٰذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صٰادِقِينَ » (اگر راست می‌گویید این وعده چه وقت است؟) به معنای شتاب‌ورزی در خواستن نشانهٔ عذاب بود؛ همان عذابی که آنان را ناگزیر به ایمان می‌سازد؛ خداوند پس از بیان قطعی بودن وقوع آن، دوباره به توبیخ و نکوهش آنان از دو جهت پرداخت: نخست آنان را بر شتاب‌ورزی در خواستن عذاب سرزنش کرد؛ عذابی که ناگهانی است و دوراندیشی اقتضا می‌کند انسان از آن برحذر باشد، نه این‌که در رسیدنش شتاب ورزد. پس خدای متعال در حالی که [این پاسخ را] به پیامبرش (ص) می‌آموخت، فرمود:

« قُلْ أَ رَأَيْتُمْ »؛ و به من خبر دهید « إِنْ أَتٰاكُمْ عَذٰابُهُ بَيٰاتاً »؛ اگر عذاب او در شب « أَوْ نَهٰاراً »؛ یا در روز بر شما فرود آید؛ چرا که آن عذاب جز به ناگاه بر شما وارد نمی‌شود، زیرا از زمان فرود آمدنش آگاه نیستید؛ « مٰا ذٰا يَسْتَعْجِلُ مِنْهُ »؛ چه چیزی از آن عذاب را « اَلْمُجْرِمُونَ »؛ مجرمان به شتاب می‌خواهند؟ یعنی چه چیزی از آن را شتاب‌زده طلب می‌کنید، در حالی که شما مجرمید و عذاب هرگاه بیاید، از شما درنمی‌گذرد [و گریبان‌گیرتان خواهد شد].

در این کلام الهی: « مٰا ذٰا يَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ » (مجرمان چه چیزی از آن را به شتاب می‌خواهند؟) التفاتی (تغییر بیانی) از خطاب به غایب رخ داده است؛ و نکتهٔ آن رعایت حال مخاطبان است تا رویاروی و صریح با نسبتِ شر و بدی مواجه نشوند، و نیز اشاره‌ای باشد به ملاک فرود آمدن عذاب بر آنان، که همان جرم و گناهکاری‌شان است.

بحث روایی

در تفسیر قمی، در روایتی از ابوالجارود از امام باقر (ع) آمده است: دربارهٔ سخن خداوند: « قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَتٰاكُمْ عَذٰابُهُ بَيٰاتاً » (بگو: به من خبر دهید اگر عذاب او شبانگاه به شما دررسد) یعنی در شب، «أَوْ نَهٰاراً مٰا ذٰا يَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ» (یا در روز، مجرمان چه چیزی از آن را با شتاب می‌خواهند؟)، [فرمود:] این عذابی است که در آخرالزمان بر فاسقانِ اهل قبله فرود می‌آید، در حالی که آنان فرود آمدن عذاب را بر خودشان انکار می‌کنند.

می‌گویم: این روایت با آیات تأیید می‌شود و آنچه را پیش‌تر در بیان آورده بودیم تأیید می‌کند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۵۰ و ۵۱ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَتٰاكُمْ عَذٰابُهُ بَيٰاتاً أَوْ نَهٰاراً مٰا ذٰا يَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ » (بگو: به من خبر دهید، اگر عذاب او شبانگاه یا در روز به سراغتان آید، مجرمان چه چیزی از آن را به شتاب می‌خواهند؟) تا پایان دو آیه. «بیات» و «تبییت» به معنای آمدن در شب است و غالباً در شر و ناگواری‌ها به کار می‌رود؛ مانند شبیخون زدن دشمن به دشمنِ خود در شب.