تفسیر آیهٔ ۱۲ سورهٔ شمس

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « إِذِ انْبَعَثَ أَشْقٰاهٰا » (آن‌گاه که شقی‌ترینِ آنان برانگیخته شد و به راه افتاد). «إذ» ظرف زمان است برای « كَذَّبَتْ » یا برای « بِطَغْوٰاهٰا ». مقصود از شقی‌ترینِ قوم ثمود، همان کسی است که شتر ماده را پی کرد و کُشت و نام او بر اساس روایات، قُدار بن سالِف است؛ و برانگیخته‌شدن و اقدام او نیز با برانگیختن و همراهی همان قوم صورت گرفت، چنان‌که آیه‌های بعدی با ضمیرهای جمعِ خود بر این معنا دلالت دارند.

بحث روایی

و در «مجمع [البیان]» آمده است: روایت با سند صحیح از عثمان بن صُهَیب، از پدرش نقل شده که گفت: پیامبر خدا (ص) به علی بن ابی‌طالب (ع) فرمود: شقی‌ترینِ پیشینیان کیست؟ گفت: پی‌کنندهٔ ناقه (ماده‌شتر صالح). فرمود: راست گفتی؛ پس شقی‌ترینِ پسینیان کیست؟ گفت: عرض کردم: نمی‌دانم ای پیامبر خدا. فرمود: کسی که بر این جای تو ضربت می‌زند؛ و به فرقِ سر (یافوخ) اشاره فرمود.

می‌گویم: در همان کتاب، این معنا از عمّار بن یاسر نیز روایت شده است.

و در «تفسیر البرهان» آمده است: ثَعلَبی و واحدی به اسناد خود از عمّار، از عثمان بن صُهَیب و از ضحّاک؛ و ابن مَردُویه به اسناد خود از جابر بن سَمُره، از عمّار و از ابن‌عَدِیّ یا از ضحّاک؛ و خطیب در «تاریخ [بغداد]» از جابر بن سَمُره؛ و طبری و موصِلی؛ و احمد از ضحّاک، از عمّار روایت کرده‌اند که گفت: پیامبر (ص) فرمود: «يا علي أشقي الأولين عاقر الناقه - و أشقي الآخرين قاتلك» (ای علی! شقی‌ترینِ پیشینیان پی‌کنندهٔ ماده‌شتر [صالح]، و شقی‌ترینِ پسینیان کشندهٔ توست)؛ و در روایتی آمده است: «من يخضب هذه من هذا» (کسی که این [محاسن] را با این [خونِ سرت] رنگین می‌سازد).

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۱ تا ۱۵ با هم

این آیه و آیه‌های پس از آن تا پایان سوره، شاهدی عینی و تثبیتِ مطلبی است که پیش‌تر گذشت، یعنی کلام الهی: « قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكّٰاهٰا » (رستگار شد آن‌که آن را پاکیزه ساخت...). ادامه در متن کامل