تفسیر آیهٔ ۱۱۶ سورهٔ توبه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و اما آیهٔ دوم، یعنی این کلام او: « إِنَّ اللّٰهَ لَهُ مُلْكُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ يُحْيِي وَ يُمِيتُ وَ مٰا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لاٰ نَصِيرٍ » (همانا فرمانروایی آسمان‌ها و زمین تنها از آنِ خداست؛ زنده می‌کند و می‌میراند، و برای شما جز خدا هیچ سرپرست و یاوری نیست)؛ پایان آن، بیانگر علت حکم پیشین است که آیهٔ قبل بر آن دلالت داشت؛ یعنی نهی از دوستی و سرپرستیِ دشمنان خدا یا واجب بودن بیزاری جستن از آنان. چرا که در حقیقت، هیچ سرپرست و یاوری جز خدای پاک و منزه نیست و او این حقیقت را برای مؤمنان تبیین فرموده است؛ پس بر آنان است که به اقتضای ایمانشان، ولایت و دوستی را تنها به خدای متعال یا آن دسته از اولیایش که اجازهٔ دوستی با آنان را داده منحصر کنند، و حق ندارند از این مرز فراتر روند و به دوستی با دشمنانش، هر که می‌خواهند باشند، دست یازند.

و آغاز آیه، بیانگر دلیلِ این علت است؛ و آن اینکه خدای پاک و منزه مالک همه‌چیز است و مرگ و زندگی در دست اوست، بنابراین تدبیر هر کاری به او بازمی‌گردد؛ پس تنها ولیّ و سرپرست واقعی اوست و سرپرستی جز او وجود ندارد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۱۵ و ۱۱۶ با هم

خدای متعال می‌فرماید: «وَ مٰا كٰانَ اللّٰهُ لِيُضِلَّ قَوْماً بَعْدَ إِذْ هَدٰاهُمْ حَتّٰى يُبَيِّنَ لَهُمْ مٰا يَتَّقُونَ» (و خدا بر آن نبوده است که قومی را پس از آنکه هدایتشان کرد گمراه سازد، مگر آنکه آنچه را باید از آن پروا کنند برایشان روشن سازد) تا پایان دو آیه [توبه: ۱۱۵-۱۱۶]. این دو آیه به دو آیهٔ پیش از خود که برای نهی از آمرزش‌خواهی برای مشرکان آمده بودند پیوسته‌اند.

تفسیر آیه‌های ۱۱۳ تا ۱۱۶ با هم

از فراگیریِ بیان و علتی که در این چهار آیه آمده آشکار شد که حکم یادشده عام و همگانی است؛ یعنی بیزاری جستن از دشمنان خدا واجب و دوستی با آنان حرام است، چه این دوستی در قالب آمرزش‌خواهی باشد یا جز آن؛ و چه آن دشمنْ مشرک باشد یا کافر یا منافق، یا غیر از این‌ها از اهل بدعتی که به آیات خدا کافرند، یا کسانی که بر برخی گناهان کبیره اصرار می‌ورزند، همچون رباخواری که در حکم جنگجو با خدا و رسول اوست. ادامه در متن کامل