وَمِمَّنۡ حَوۡلَكُم مِّنَ ٱلۡأَعۡرَابِ مُنَٰفِقُونَۖ وَمِنۡ أَهۡلِ ٱلۡمَدِينَةِ مَرَدُواْ عَلَى ٱلنِّفَاقِ لَا تَعۡلَمُهُمۡۖ نَحۡنُ نَعۡلَمُهُمۡۚ سَنُعَذِّبُهُم مَّرَّتَيۡنِ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلَىٰ عَذَابٍ عَظِيمٖ
و از بادیه‌نشینانی که پیرامون شما هستند، منافقانی وجود دارند، و از اهل مدینه نیز کسانی هستند که بر نفاق خو گرفته و سرسخت شده‌اند؛ تو آنان را نمی‌شناسی، ما آنان را می‌شناسیم. به زودی آنان را دو بار عذاب خواهیم کرد، سپس به سوی عذابی بزرگ بازگردانده می‌شوند.
تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر
بیان
تفسیر آیه‌های ۹۷ تا ۱۰۶ با هم
این سخن در امتداد هدف پیشین جاری است و وضعیت بادیه‌نشینان را در کفر، نفاق و ایمانشان روشن می‌سازد، و در میان این آیات، آیهٔ مربوط به صدقه (زکات) نیز آمده است. ادامه در متن کامل
تفسیر آیهٔ ۱۰۱ سورهٔ توبه، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۹، صفحهٔ ۳۷۰ تا ۳۷۶ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/9/101/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
خدای متعال می‌فرماید: « وَ مِمَّنْ حَوْلَكُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ مُنٰافِقُونَ وَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَهِ » (و از بادیه‌نشینانی که پیرامون شما هستند، منافقانی وجود دارند و از اهل مدینه نیز...). «حول الشیء» به معنای مکان‌های هم‌جوار در اطراف چیزی است و کلمه‌ای ظرفی (قید مکان) است. «مَرَد» به معنای سرکشی و خروج از اطاعت، و نیز ممارست و ورزیدگی بر کار شر است؛ و همین معنا با فرمودهٔ آیه سازگار است که می‌فرماید: « مَرَدُوا عَلَي النِّفٰاقِ »؛ یعنی بر نفاق ورزیده و چیره‌دست شدند و آن را چنان تمرین کردند که برایشان عادت شد.
معنای آیه چنین است: و از بادیه‌نشینان ساکن بیابان‌ها که پیرامون شما یا پیرامون مدینه‌اند، منافقانی هستند که بر نفاق ورزیده شده‌اند، و از اهل مدینه نیز منافقانی هستند که به نفاق خو گرفته‌اند؛ ای محمد، تو آنان را نمی‌شناسی، ما آنان را می‌شناسیم. به‌زودی آنان را دو بار عذاب خواهیم کرد و سپس به سوی عذابی بزرگ بازگردانده می‌شوند.
دربارهٔ مراد از دو بار عذاب کردنِ آنان میان مفسران اختلاف است که این دو بار کدام است؟ گفته شده: یعنی یک بار در دنیا با اسارت و کشتار و مانند آن، و یک بار با عذاب قبر؛ گفته شده: در دنیا با گرفتن زکات و در آخرت با عذاب قبر؛ گفته شده: دو بار با گرسنگی و قحطی؛ گفته شده: یک بار هنگام جان کندن و یک بار در قبر؛ گفته شده: با اجرای حدود و عذاب قبر؛ گفته شده: یک بار با رسوایی در دنیا و یک بار با عذاب در قبر؛ و نظرات دیگری نیز گفته شده است. اما بر هیچ‌یک از این سخنان دلیلی در دست نیست، و اگر ناچار به برگزیدن یکی باشیم، نخستینِ آن‌ها سزاوارتر است.