تفسیر آیهٔ ۵ سورهٔ فجر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و سخن خدای متعال: « هَلْ فِي ذٰلِكَ قَسَمٌ لِذِي حِجْرٍ »؛ اشاره با کلمهٔ «ذلک» (آن) به سوگندهایی است که پیش‌تر گذشت، و استفهام برای تقریر (تأکید و اقرار گرفتن) است. معنای آیه این است که در آنچه پیش از این یاد کردیم، سوگندی بسنده برای کسی وجود دارد که عقل و خردی («حِجْر») داشته باشد تا سخن را دریابد و حق را از باطل بازشناسد؛ و هرگاه خدای پاک و منزه به امری سوگند یاد کند — و او جز به اموری که شرافت و جایگاه دارند سوگند نمی‌خورد — آن سخن کلامی حق و استوار است که در راستی‌اش هیچ تردیدی نیست.

بحث روایی

و در همان کتاب، در روایت ابوالجارود از امام باقر (ع) دربارهٔ سخن خدای متعال: « لِذِي حِجْرٍ » آمده است: می‌فرماید یعنی برای صاحب خرد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۵ با هم

خدای متعال می‌فرماید: «وَ الْفَجْرِ وَ لَيٰالٍ عَشْرٍ وَ الشَّفْعِ وَ الْوَتْرِ وَ اللَّيْلِ إِذٰا يَسْرِ هَلْ فِي ذٰلِكَ قَسَمٌ لِذِي حِجْرٍ» (سوگند به سپیده‌دم، و سوگند به شب‌های ده‌گانه، و سوگند به جفت و تاق، و سوگند به شب هنگامی که سپری می‌شود؛ آیا در این‌ها سوگندی [درخور] برای خردمند هست؟) ادامه در متن کامل

«فجر» به معنای صبح، و «شفع» به معنای جفت است. راغب گفته است: «شفع، پیوستن چیزی به مانندِ خود است و به چیزی که جفت شده نیز شفع می‌گویند». ادامه در متن کامل

جواب سوگندهای یادشده در متن حذف شده است و آنچه در ادامه دربارهٔ عذاب اهل سرکشی و ناسپاسی در دنیا و آخرت، پاداش جان‌های آرام‌یافته، و این‌که بخشش نعمت یا تنگ گرفتن روزی تنها برای آزمون و امتحان است خواهد آمد، بر آن جوابِ محذوف دلالت دارد. ادامه در متن کامل

حذفِ جواب قسم و اشاره به آن به شیوهٔ کنایه، در مقام هشدار دادن و بشارت بخشیدن اثرگذارتر و استوارتر است. ادامه در متن کامل